Η άνοια είναι ένας γενικός (ομπρέλα) όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει την απώλεια μνήμης, λειτουργικότητας και συνολικής σκέψης σε βαθμό που να επηρεάζει την καθημερινή ζωή. Υπάρχουν αρκετοί τύποι άνοιας με διαφορετικά επίπεδα βαρύτητας. Η πιο συχνή μορφή άνοιας είναι η νόσος Αλτσχάιμερ, η οποία αντιπροσωπεύει περίπου 60–80% όλων των περιπτώσεων άνοιας.
Παρότι η άνοια επηρεάζει κυρίως ηλικιωμένα άτομα, δεν αποτελεί φυσιολογικό μέρος της γήρανσης. Πολλοί άνθρωποι ζουν μέχρι τα 80, 90 ή και περισσότερο χωρίς να παρουσιάζουν σημάδια άνοιας.
Η άνοια εμφανίζεται κυρίως σε άτομα άνω των 65 ετών. Ωστόσο, σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), υπάρχουν διάφοροι παράγοντες κινδύνου που μπορεί να συμβάλλουν στην εμφάνισή της, όπως:
-
Ηλικία – Ο ισχυρότερος παράγοντας κινδύνου για την άνοια
-
Οικογενειακό ιστορικό – Άτομα με στενούς συγγενείς που πάσχουν από άνοια έχουν αυξημένες πιθανότητες εμφάνισης συμπτωμάτων
-
Φυλή / Εθνικότητα – Σύμφωνα με το CDC, οι ηλικιωμένοι Αφροαμερικανοί έχουν διπλάσιο κίνδυνο άνοιας σε σχέση με τους λευκούς, ενώ οι Ισπανόφωνοι έχουν 1,5 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο
-
Κακή καρδιαγγειακή υγεία – Κακή διατροφή, υψηλή αρτηριακή πίεση, υψηλή χοληστερόλη και κάπνισμα αυξάνουν τον κίνδυνο διάγνωσης άνοιας
Συμπτώματα της άνοιας και πότε να ζητήσετε βοήθεια
Επειδή η άνοια είναι ένας ευρύς όρος, υπάρχουν διαφορετικοί τύποι με διαφορετικά συμπτώματα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα συμπτώματα μπορεί να οφείλονται σε αναστρέψιμες αιτίες, όπως παρενέργειες φαρμάκων ή αυξημένη πίεση στον εγκέφαλο. Γι’ αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό να συνεργάζεστε με έναν επαγγελματία υγείας ή έναν ειδικό νευρολόγο για την πάθηση της άνοιας, ώστε να διερευνηθούν όλες οι πιθανές αιτίες.
Γενικά συμπτώματα άνοιας περιλαμβάνουν:
-
Απώλεια μνήμης (βραχυπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη)
-
Δυσκολία συγκέντρωσης και προσοχής
-
Προβλήματα επικοινωνίας
-
Λήθη καθημερινών δραστηριοτήτων (π.χ. μαγείρεμα, προορισμός μετακίνησης)
-
Διαταραχές κρίσης, συλλογισμού ή επίλυσης προβλημάτων
-
Απώλεια ισορροπίας ή συντονισμού κινήσεων
Υπάρχουν πολλά στάδια και τύποι άνοιας με διαφορετικά επίπεδα σοβαρότητας, γεγονός που καθιστά τη διάγνωση συχνά δύσκολη. Αν ανησυχείτε για εσάς ή για ένα αγαπημένο σας πρόσωπο, απευθυνθείτε στον οικογενειακό σας γιατρό ή σε επαγγελματία υγείας για καθοδήγηση.
Τύποι άνοιας και διαδικασία διάγνωσης
Η άνοια δεν είναι συγκεκριμένη νόσος αλλά ένας όρος που περιγράφει διάφορες παθήσεις που επηρεάζουν τον εγκέφαλο, τη μνήμη, τη συγκέντρωση, τον συντονισμό και τη γενικότερη λειτουργικότητα.
Συχνότεροι τύποι άνοιας:
Νόσος Αλτσχάιμερ
Η πιο συχνή μορφή άνοιας (60–80% των περιπτώσεων). Τα άτομα ξεχνούν κυρίως πρόσφατα γεγονότα ή συζητήσεις. Με την εξέλιξη της νόσου, χάνονται και παλαιότερες μνήμες, ενώ στα προχωρημένα στάδια μπορεί να εμφανιστούν διαταραχές κίνησης και συντονισμού.
Άνοια με σωμάτια Lewy
Συχνά συγχέεται αρχικά με τη νόσο Αλτσχάιμερ. Εκτός από απώλεια μνήμης και σύγχυση, μπορεί να εμφανιστούν προβλήματα ισορροπίας και κίνησης, μεταβολές στα επίπεδα εγρήγορσης, υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας και επεισόδια έντονης σύγχυσης.
Αγγειακή άνοια
Σχετίζεται με μειωμένη αιμάτωση του εγκεφάλου ή εγκεφαλικά επεισόδια. Παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν τον διαβήτη, την υπέρταση και την αυξημένη χοληστερόλη. Συχνά παρατηρούνται αλλαγές στη μνήμη, τη σκέψη και τη συμπεριφορά.
Μετωποκροταφική άνοια
Προκαλείται από βλάβη στους μετωπιαίους και κροταφικούς λοβούς του εγκεφάλου. Ο θάνατος των νευρικών κυττάρων σε αυτές τις περιοχές οδηγεί σε δυσκολία επικοινωνίας, ασυνήθιστη ή παρορμητική συμπεριφορά, συναισθηματικές διαταραχές και προβλήματα οργάνωσης και εργασίας.
Μικτή άνοια
Ορισμένα άτομα πάσχουν από περισσότερους από έναν τύπους άνοιας ταυτόχρονα. Η διάγνωση είναι πιο δύσκολη λόγω επικαλυπτόμενων συμπτωμάτων και η εξέλιξη της νόσου συχνά είναι ταχύτερη.
Διάγνωση της άνοιας
Δεν υπάρχει μία μοναδική εξέταση για τη διάγνωση της άνοιας. Οι επαγγελματίες υγείας αξιολογούν τη μνήμη, την προσοχή και τις γνωστικές λειτουργίες, λαμβάνουν οικογενειακό και ιατρικό ιστορικό και μπορεί να ζητήσουν εργαστηριακές εξετάσεις ή απεικονιστικό έλεγχο του εγκεφάλου.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, η διάγνωση μπορεί να τεθεί με υψηλό βαθμό βεβαιότητας. Ωστόσο, ο ακριβής τύπος άνοιας ενδέχεται να απαιτεί περαιτέρω αξιολόγηση από ειδικούς, όπως ένας ειδικός νευρολόγος για την πάθηση της άνοιας, ο οποίος μπορεί να καθορίσει τη φύση και την έκταση της νόσου.
