GEORG SIMMEL – ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΙΣΘΗΣΗ. ΟΙ ΜΕΓΑΛΟΥΠΟΛΕΙΣ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ/ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΑΙΣΘΗΣΕΩΝ

GEORG SIMMEL mirtopolitiki aisthisi smGEORG SIMMEL – ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΙΣΘΗΣΗ. ΟΙ ΜΕΓΑΛΟΥΠΟΛΕΙΣ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ/ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΑΙΣΘΗΣΕΩΝ

Εκδότης: ΑΓΡΑ

Χρονολογία Έκδοσης: Μάρτιος 2017

Αριθμός σελίδων: 88

Διαστάσεις: 21×13

Πρόλογος: PHILIPPE SIMAY

Μετάφραση: ΙΩΑΝΝΑ ΜΕΙΤΑΝΗ

Επιμέλεια: ΣΤΑΥΡΟΣ ΠΕΤΣΟΠΟΥΛΟΣ

Ξενόγλωσσος τίτλος: DIE GROBSTADTE UND DAS GEISTESKEBEN. SOZIOLOGIE DER SINNE

ISBN13: 9789605052652

Παρουσίαση

«Ποια είναι η ψυχολογία του κατοίκου της μεγαλούπολης; Ο ρυθμός της ζωής του πηγάζει από την ατομικότητά του; Πως προσαρμόζεται στους κανόνες της κοινωνίας; Και το σημαντικότερο: τι αισθάνεται; Γιατί το βλέμμα, η ακοή, η όσφρηση είναι τόσο σημαντικά στην κατανόηση των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων στο οστικό περιβάλλον;»

Το δοκίμιο «Οι μεγαλουπόλεις και η διαμόρφωση της συνείδησης» είναι ένα από τα διασημότερα του Γκέοργκ Ζίμμελ. Προερχόμενο από μια διάλεξη που έδωσε το 1902 στο Ίδρυμα Gehe της Δρέσδης, προσφέρει μια συναρπαστική προσωπογραφία της σύγχρονης μητρόπολης. Παρόλο που η αστική θεματική απαντά στο σύνολο του έργου του Ζίμμελ, σε αυτό το δοκίμιο ο κοινωνιολόγος εξηγεί με περισσότερη σαφήνεια τι είναι για αυτόν η μητρόπολη: το χωνευτήρι μιας μετάλλαξης των αισθητηριακών εμπειριών και νοοτροπιών. Για πρώτη φορά θα φέρει στο προσκήνιο τον αντίκτυπο που έχει η μεγαλούπολη στην ψυχική και φυσική ζωή των κατοίκων της, στις βαθύτερες λειτουργίες του νευρικού τους συστήματος.

Η «Κοινωνιολογία των αισθήσεων», που κυκλοφορεί πέντε χρόνια αργότερα, αναλύει αφενός την κοινωνική λειτουργία των αισθήσεων – διακρίνοντας τους ρόλους της όρασης, της ακοής και της όσφρησης – και αφετέρου τις μορφές κοινωνικοποίησης που παράγονται από αυτές.

Αν τα εξετάσουμε μαζί, τα δύο δοκίμια συνιστούν το μανιφέστο μιας αισθητηριακής ανάγνωσης της πόλης, με την έννοια ότι η πόλη δεν γίνεται κατανοητή ως φυσικός χώρος ή κοινωνική δομή, αλλά εξετάζεται με βάση τους όρους σωματικών εμπειριών. Η προσέγγιση αυτή δίνει έμφαση στον τρόπο που η αστική εμπειρία διαμορφώνεται μέσω των αισθήσεων, οι οποίες σκιαγραφούν τα αισθητά τοπία που πλαισιώνουν τη μητροπολιτική ζωή. Περισσότερο από έναν αιώνα μετά την πρώτη τους δημοσίευση, τα κείμενα παραμένουν επίκαιρα και ρίχνουν νέο φως στη σύγχρονη μητροπολιτική συνθήκη. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Περιεχόμενα

PHILIPPE SIMAY – Εισαγωγή

GEORG SIMMEL – Οι μεγαλουπόλεις και η διαμόρφωση της συνείδησης

Κοινωνιολογία των αισθήσεων

georg simmel bgΤα κείμενα αυτά επηρέασαν έντονα διανοητές και καλλιτέχνες, όπως τον Βάλτερ Μπένιαμιν, τον Γιόζεφ Ροτ των Βερολινέζικων χρονικών, τον πρώιμο Μπρεχτ, τον σκηνοθέτη Φριτς Λάνγκ, τον ζωγράφο Γκ. Γκρος, τον χαράκτη Φρανς Μάζερέελ και πολλούς άλλους. Περισσότερο από έναν αιώνα μετά την πρώτη τους δημοσίευση, τα κείμενα παραμένουν επίκαιρα και ρίχνουν νέο φως στη σύγχρονη μητροπολιτική συνθήκη.

Ο Georg Simmel, Γερμανός φιλόσοφος, κοινωνιολόγος και θεωρητικός του πολιτισμού και πρωτοπόρος της οικολογικής προσέγγισης της πόλης, γεννήθηκε την 1η Μαρτίου του 1858 στο Bερολίνο. Ήταν ο νεότερος από επτά παιδιά. Ο πατέρας του ήταν ιδιοκτήτης εργοστασίου σοκολάτας και πέθανε το 1874, οπότε και ο Ζίμελ υιοθετήθηκε από τον Γιούλιους Φριντλέντερ. Ο τελευταίος του εξασφάλισε τα οικονομικά εχέγγυα για να σπουδάσει και να γίνει ακαδημαϊκός.

Από το 1876 εως το 1881 σπουδάζει ιστορία, ψυχολογία των λαών, φιλοσοφία και ιστορία της τέχνης στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου. Το 1881 συντάσσει τη διδακτορική του διατριβή με τίτλο Darstellung und Beurteilungen von Kants verschiedenen Ansichten über das Wesen der Materie (δημοσιεύτηκε με τον τίτλο Das Wesen der Materie nach Kants physischer Monadologie).

Από το 1885 έως το 1900 εργάζεται ως υφηγητής στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου ενώ μετά το 1900 παραμένει στο Πανεπιστήμιο ως άμισθος έκτακτος καθηγητής φιλοσοφίας.

Το 1900 δημοσίευσε το magnum opus του Φιλοσοφία του χρήματος και αργότερα την Τραγωδία της κουλτούρας και τη Φιλοσοφία της νεωτερικότητας. Το 1903 εκδόθηκαν Οι μεγαλουπόλεις και η διαμόρφωση της συνείδησης, θεμελιώδες κείμενο της αστικής κοινωνιολογίας.

Το 1909 ιδρύει τη Γερμανική Φιλοσοφική Εταιρία (Deutsche Gesellschaft für Philosophie) με τη συνδρομή του Φέρντιναντ Τένις (Ferdinand Tonnies), Βέρνερ Σόμπαρτ (Werner Sombart) και Μαξ Βέμπερ (Max Weber).

Το 1910 εκδίδει για πρώτη φορά το περιοδικό Logos και το 1911 αναγορεύεται σε επίτιμος διδάκτορας της σχολής Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου του Φράιμπουργκ. Από το 1914 έως το 1918 εργάστηκε ως τακτικός καθηγητής του Πανεπιστημίου του Στρασβούργου. Στις 26 Σεπτεμβρίου 1918 πεθαίνει στο Στρασβούργο από καρκίνο του ήπατος.

Georg Simmel 16s12 smctΟ «μίτος» του Γκέοργκ Ζίμελ για τον λαβύρινθο των πόλεων

Ο Γερμανός κοινωνιολόγος και φιλόσοφος Γκέοργκ Ζίμελ (1858-1918).

ΚΩΣΤΑΣ Θ. ΚΑΛΦΟΠΟΥΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟ 16.05.2017

GEORG SIMMEL Μητροπολιτική αίσθηση. 

Οι μεγαλουπόλεις και η διαμόρφωση της συνείδησης
μτφρ.: Ιωάννα Μεϊτάνη
εκδ. Αγρα, σελ. 84

Με το δοκίμιο για τη «μεγαλούπολη», ο Γκέοργκ Ζίμελ (1858-1918), κύριος εκπρόσωπος μιας «κοινωνιολογίας της κατανόησης», κατάφερε, με αφορμή τη Διεθνή Εκθεση Πόλεων στη Δρέσδη, το 1903, και την ομιλία του για το Ιδρυμα της φαρμακευτικής εταιρείας Gehe, κάτι πολύ παραπάνω από το να θεμελιώσει τον Λόγο γύρω από τις αναδυόμενες ευρωπαϊκές μητροπόλεις, με επίκεντρο το Βερολίνο.

Κατ’ αρχάς, θέτει ουσιαστικά τον θεμέλιο λίθο μιας αστεακής κοινωνιολογίας (urban sociology), που θα εμπλουτιστεί αργότερα, κυρίως, από τη «Σχολή του Σικάγου», αλλά και επιφανείς θεωρητικούς (Γουίρθ, Τζέικομπς, Μίτσερλιχ, Κατσιάρι κ.ά.). Επιπλέον, χαρτογραφεί κοινωνιοψυχ(ολογ)ικά πρώτος τον «λαβύρινθο της πόλης», αποδεσμευόμενος από τις οικονομικές κυρίως προσεγγίσεις των Μαξ Βέμπερ και Βέρνερ Ζόμπαρτ, σε σχέση με τις αλλαγές που επιφέρει η συγκρότηση της μητρόπολης στον ρυθμό της νέας καθημερινότητας, η οποία συγκροτείται με όρους χρηματοοικονομικής και τεχνολογικής ανάπτυξης, που λειτουργεί αποξενωτικά στην ψυχική διάθεση των κατοίκων της.

Παράλληλα, θα εμπνεύσει μια σειρά, Γερμανοεβραίων πρωτίστως, στοχαστών (Μπένγιαμιν, Κράκαουερ, Εσελ) σε μια δοκιμιακή προσέγγιση του φαινομένου, που θα αναδείξει τον «πλάνητα», μαζί με τον «μπλαζέ» και τον «σνομπ» ως κύριους εκπροσώπους του «πολιτισμού της αδιαφορίας», ένα ευρύτερο θέμα που θα μεταφερθεί αργότερα και στο πεδίο των πολιτισμικών σπουδών.

Απομυθοποιώντας την πόλη, που μέχρι τότε εκλαμβάνονταν ως ο «κοινός τόπος» της οικονομικοκοινωνικής δραστηριότητας, ο Ζίμελ, διεισδύοντας στην καρδιά της γερμανικής πρωτεύουσας και στην ψυχή του νέου κατοίκου της, εγκαθιδρύει κατ’ ουσίαν ένα νέο μύθο: της μητρόπολης ως «θεάτρου της νεωτερικότητας», όπου οι κοινωνικές σχέσεις διαμορφώνονται από τις χρηματικές συναλλαγές στον αστεακό χωρο-χρόνο και στις κλασικές αμφισημίες του Γερμανού στοχαστή (εγγύτης – απόσταση, επιβράδυνση – επιτάχυνση, οικείο – ξένο). Η αισθητηριακή υπερδιέγερση προκαλεί ένα είδος σοκ κι η μητροπολιτική εμπειρία επιφέρει ανατροπές στη μέχρι πρότινος πρόσληψη του (αστεακού) χώρου, στη συμπεριφορά και στις κοινωνικές σχέσεις, όπως επισημαίνει ο Philippe Simay στη διαφωτιστική εισαγωγή, που διαμορφώνουν, αλλά και διαμορφώνονται από μία νέα «οικολογία της αντίληψης».

Στο ίδιο «μήκος κύματος», στην παράδοση των «παρεκβάσεων» (Exkurs), κινείται και το δεύτερο δοκίμιο περί μιας «κοινωνιολογίας των αισθήσεων», που εμπλουτίζει, θεματικά και εκδοτικά, τη «μητροπολιτική αίσθηση».

Ο Ζίμελ διερευνά εδώ τις προϋποθέσεις και τις σημασίες που συνδέονται με την «αμφίδρομη αισθητηριακή αντίληψη» και τις συνακόλουθες αλληλεπιδράσεις, που λειτουργούν ως «γέφυρα», αφού, σύμφωνα με τον συγγραφέα, αυτές οι αλληλεπιδράσεις εξαρτώνται από τις αδιαμεσολάβητες επιρροές μέσω των αισθήσεων (όραση, ακοή, όσφρηση), ακόμα και του ήχου της φωνής και της σημασίας των λεγομένων, όπως επισημαίνει.

Μπορεί στη δομή και τη μηχανική των αισθήσεων το μάτι και τα βλέμματα που ανταλλάσσονται να παίζουν κεντρικό ρόλο στην έκφραση των προσώπων και τις διαμειβόμενες σχέσεις, όμως είναι το οσφρητικό όργανο, σύμφωνα με τον Ζίμελ, που πιθανόν να αντιδράσει άμεσα σε μία ενδεχόμενη συναναστροφή των αντιμαχόμενων κοινωνικών τάξεων: «το κοινωνικό ζήτημα δεν είναι μόνο ηθικό, είναι και ζήτημα μύτης».

Με τη «Μητροπολιτική αίσθηση» επαναπατρίζεται από το γλωσσικό πρωτότυπο το δοκίμιο του Γκέοργκ Ζίμελ – που είχε εκδοθεί το πρώτον (από τα αγγλικά) ως «Πόλη και Ψυχή» (Ερασμος, 1993) –, σε μία εκδοτικά επιμελημένη και συγκροτημένη πρόταση, που κοσμείται στο εξώφυλλο με την εξπρεσιονιστική ξυλογραφία του σημαντικού Βέλγου γραφίστα Frans Masereel.

http://www.kathimerini.gr/909787/article/politismos/vivlio/o-mitos-toy-gkeorgk-zimel-gia-ton-lavyrin8o-twn-polewn

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *