Μάρεϊ Μπούκτσιν: Οι Ισπανοί αναρχικοί, τα ηρωικά χρόνια 1868 – 1936

ΜΑΡΕΙ ΜΠΟΥΚΤΣΙΝ ΙΣΠΑΝΟΙ ΑΝΑΡΧΙΚΟΙ bgdr

BOOKCHIN MURRAY ΟΙ ΙΣΠΑΝΟΙ ΑΝΑΡΧΙΚΟΙ ΤΑ ΗΡΩΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ 1868-1936

Μετάφραση: ΚΑΣΤΑΝΑΡΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ

Επιμέλεια: ΠΡΩΤΟΨΑΛΤΗΣ ΜΙΧΑΗΛ

Εκδότης: ΒΙΒΛΙΟΠΕΛΑΓΟΣ

Σειρά  ΙΣΤΟΡΙΑ – ΠΛΟΥΣ 2ος

Χρονολογία Έκδοσης: Μάιος 2011

Αριθμός σελίδων: 592

Διαστάσεις: 21×14

Παρουσίαση

Τι προηγήθηκε ώστε να γίνει η Ισπανική Επανάσταση; Γιατί ο αναρχισμός ρίζωσε στην Ισπανία και όχι στη Γερμανία, στη Ρωσία ή αλλού; Ποιες ήταν οι φεντεραλιστικές απόψεις του Προυντόν, ποιος ο αναρχικός κολεκτιβισμός που πρέσβευε ο Μπακούνιν και τι ο αναρχοκομμουνισμός του Κροπότκιν;

Σε τι διέφερε ο επαναστατικός συνδικαλισμός από τον αναρχοσυνδικαλισμό; Πώς όλα αυτά τα ρεύματα ιδεών συνέβαλαν ώστε να κρατηθεί ζωντανός ο αναρχισμός στην Ισπανία παρά τα κύματα καταστολής που υπέστη για εβδομήντα χρόνια: από την εποχή του φεντεραλιστικού κινήματος του Πι ι Μαργάλ και των μπακουνικών της Α’ Διεθνούς μέχρι το πραξικόπημα του Φράνκο το 1936; Πώς κατάφεραν οι αναρχικοί, μέσα στις αντιξοότητες του Εμφυλίου, να δημιουργήσουν την πιο σημαντική Κοινωνική Επανάσταση του 20ου αιώνα και να πραγματοποιήσουν την κολεκτιβοποίηση τόσο στις αγροτικές όσο και στις βιομηχανικές περιοχές εθελοντικά και όχι εξαναγκαστικά και βίαια όπως οι μπολσεβίκοι το 1917;

Σε όλα αυτά τα ερωτήματα ο Μπούκτσιν απαντά με γλαφυρό αλλά και συνάμα διεπιστημονικό τρόπο, στον αντίποδα εκείνου που αναπτύσσεται στα ακαδημαϊκά θερμοκήπια. Ο τρόπος που αναζητά την αλήθεια ο Μπούκτσιν μοιάζει με όλων των επαναστατών διανοητών που το πνεύμα τους το έχει οξύνει η ειλικρινής ανάγκη τους να απαντηθεί με μη ιδεολογικούς όρους το αιώνιο ερώτημα: «Πώς μπορεί ο κόσμος να αλλάξει», πώς γίνεται να ζήσουν οι άνθρωποι δίχως κράτος και καπιταλισμό, δίχως ιεραρχία και κυριαρχία;

Το κλειδί για τα επιτεύγματα του ισπανικού αναρχισμού το 1936 βρίσκεται, όπως αποδεικνύει ο Μπούκτσιν, στη συνδικαλιστική οργάνωση που προϋπήρχε. Και κυρίως στην ιδιαίτερη αντίληψη των ισπανών αναρχοσυνδικαλιστών για το συνδικάτο, που το θεωρούσαν όχι μόνο όργανο πάλης και διεκδικήσεων, αλλά και ως το κύτταρο της μελλοντικής κοινωνίας, που από πριν θα πρέπει να εμπεριέχει τις ελευθεριακές αρχές της.

(ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ)

«Για τον σύγχρονο αναγνώστη έχει τεράστιο ενδιαφέρον το συμπέρασμα του Μπούκτσιν ότι σε αντίθεση με τα ισχύοντα σήμερα – αλλά και με τα όσα ίσχυαν στην Ευρώπη του 19ου αιώνα – ο αναρχισμός στην Ισπανία δεν είχε ριζώσει μόνον ανάμεσα στο προλεταριάτο, αλλά και σε μεγάλες μάζες του αγροτικού πληθυσμού. Δεν ήταν μόνον οι βιομηχανικοί εργάτες της Καταλωνίας, ήταν και οι αγρότες της Ανδαλουσίας, οι «σκλάβοι» των λατιφούντιων (των τσιφλικιών θα λέγαμε) που πύκνωναν τις τάξεις του. Και πριν από τη δημιουργία της CNT, όπως άλλωστε και κατόπιν, οι εξεγέρσεις των αναρχικών σε όλη την Ισπανία διαδέχονταν η μία την άλλη συνεχώς και όλες σχεδόν καταπνίγονταν στο αίμα.» (ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΒΙΣΤΩΝΙΤΗΣ, ΤΟ ΒΗΜΑ, 17/7/2011)

Περιεχόμενα

Εισαγωγή

Πρόλογος στις εκδόσεις AK Press

ΠΡΟΟΙΜΙΟ: Το Ταξίδι του Φανέλι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: Η «Ιδέα» και η Ισπανία

Το Υπόβαθρο

Μιχαήλ Μπακούνιν

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ: Η Τοπογραφία της Επανάστασης

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ: Το Ξεκίνημα

Η Διεθνής στην Ισπανία

Το Συνέδριο του 1870

Η Ήττα των Φιλελευθέρων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ: Τα Πρώιμα Χρόνια

Προλεταριακός Αναρχισμός

Εξέγερση και Καταστολή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ: Οι Απόκληροι

Αγροτικός Αναρχισμός

Αγροτικές Ενώσεις και Εξεγέρσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ: Τερορίστες και «Άγιοι»

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ: Αναρχοσυνδικαλισμός

Ο Νέος Αναβρασμός

«Η Τραγική Εβδομάδα»

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓΔΟΟ: Η CNT

Τα Πρώιμα Χρόνια

Τα Μεταπολεμικά Χρόνια

Οι Pistoleros

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ: Από τη Δικτατορία στη Δημοκρατία

Η Δικτατορία του Πρίμο δε Ριβέρα

Ο Συνασπισμός του Αθάνια

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ: Ο Δρόμος προς την Επανάσταση

El Bienio Negro

Από το Φεβρουάριο στον Ιούλιο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΕΚΑΤΟ: Συμπεράσματα

Βιβλιογραφικό Δοκίμιο

ΕΠΙΜΕΤΡΟ: Η Πολιτική Διαθήκη του Μάρεϊ Μπούκτσιν

Ευρετήριο Ελληνικό

Ευρετήριο Λατινικό

Ευρετήριο Εικόνων

Λεπτομέρειες

Ξενόγλωσσος τίτλος: THE SPANISH ANARCHISTS, THE HEROIC YEARS 1868-1936

Tου Μ. Κορακιανίτη

Όταν έχεις να κάνεις με ένα επαναστατικό κίνημα, όπως το ισπανικό αναρχικό κίνημα που για ένα χρονικό διάστημα 68 ετών (τα χρόνια που ο Μάρεϊ Μπούκτσιν χαρακτηρίζει «ηρωικά) προετοίμαζε καθημερινά στα έγκατα της κοινωνίας την τελική του έφοδο, δεν νομίζω ότι έχει τόση σημασία να εμμείνεις στην ήττα αυτού του κινήματος και στα αίτιά της.

Για να καταλάβουμε πόσο αφοσιωμένοι ήταν οι ισπανοί εργάτες {για παράδειγμα στη «μαύρη» (καθαρά αναρχική) Σαραγόσα} στην Ιδέα , δηλαδή στο σχέδιο ανατροπής της καπιταλιστικής κοινωνίας, αρκεί να παραθέσουμε το σχόλιο του άγγλου ιστορικού Ρεϊμόντ Καρ ο οποίος υπογράμμιζε ότι «οι απεργίες χαρακτηρίζονταν από την περιφρόνηση απέναντι στα οικονομικά αιτήματα και από τη δύναμη της επαναστατικής τους αλληλεγγύης: οι απεργίες για τους φυλακισμένους συντρόφους ήταν πιο δημοφιλείς από τις απεργίες για καλύτερες συνθήκες».

Όταν η CNT είχε φτάσει να απαριθμεί ένα εκατομμύριο μέλη, βρισκόταν ήδη κάτω από την ανεξίτηλη επίδραση των αναρχικών της FAI και παρόλο που αυτοί οι τελευταίοι δεν ξεπερνούσαν τους τριάντα χιλιάδες και παρόλο που από το ένα εκατομμύριο μέλη της αναρχοσυνδικαλιστικής ομοσπονδίας μόνο ένας περιορισμένος αριθμός μελών θα μπορούσαν να θεωρηθούν αποφασισμένοι αναρχικοί αγωνιστές, η CNT βρισκόταν κάτω από την άμεση επιρροή των αναρχοκομμουνιστικών, αντικρατιστικών, αποκεντρωτικών και αμεσοδημοκρατικών ιδεών και στην πράξη λειτουργούσε σε εντυπωσιακό βαθμό μέσα από αντιεξουσιαστικές δομές.

Σε ό,τι αφορά την ήττα αυτού του ζωντανού, σύνθετου κινήματος με το διαρκή ανταγωνισμό, διασταύρωση κι ώσμωση ανάμεσα στις «μεταρρυθμιστικές» και «ανατρεπτικές» κατευθύνσεις, ο Μπούκτσιν. στον πρόλογο του βιβλίου του για τους ισπανούς αναρχικούς αναφέρει: « ..η αλήθεια είναι ότι δεν έφταιγε η οργάνωση ή το πρόγραμμα τους για την ήττα τους, αλλά η αναποφασιστικότητα των αυτοχρισμένων «ηγετών» τους, για να μην αναφερθώ στις καλά εξοπλισμένες και καλά εκπαιδευμένες δυνάμεις που ρίχτηκαν στη μάχη εναντίον τους, συμπεριλαμβανομένων των μισθοφορικών μαυριτανικών στρατευμάτων και της ισπανικής Λεγεώνας των Ξένων που είχαν τρομακτική προϊστορία μαζικών εκτελέσεων στη Βόρεια Αφρική και αργότερα στην Ισπανία.»

Επειδή όταν αναφερόμαστε στον ισπανικό αναρχισμό ως περίοδο ηρωική, επαναστατικής έξαρσης, έχουμε στο νου μας τα χρόνια του εμφυλίου πολέμου μεταξύ 1936-1939, κάνει εντύπωση η εξομολόγηση του Μπούκτσιν στον πρόλογο του βιβλίου. Γράφει «δεν έγραψα το δεύτερο τόμο αυτού του βιβλίου με θέμα τον εμφύλιο πόλεμο όπως αρχικά είχα την πρόθεση, καθώς μου έγινε σαφές ότι η ηγεσία της CNT-FAI υπέστη έναν τραγικό ξεπεσμό τόσο στις αρχές όσο και στην πρακτική της μετά από το τέλος του καλοκαιριού του 1936. Στα δικά μου μάτια τουλάχιστον ο αναρχισμός και ο αναρχοσυνδικαλισμός στην Ισπανία είχαν φτάσει στα πιο εκπληκτικά και ηρωικά ύψη στην προ του 1936 ιστορία τους..». Προφανώς ο Μπούκτσιν αναφέρεται σε αυτό που ένας άλλος αναρχικός μελετητής της ισπανικής επανάστασης, ο Άγγλος Βέρνον Ρίτσαρντς, (Διδάγματα από την Ισπανική Επανάσταση, εκδόσεις Ελεύθερος Τύπος), περιγράφει σαν ροπή της ηγεσίας της CNT σε ορισμένες περιστάσεις να εγκαταλείπει τις αρχές χάριν της τακτικής.

Σε αυτό το σημείο εντούτοις αξίζει να σημειώσουμε ότι οι αναρχικοί στην Ισπανία είχαν στην κυριολεξία αλλεργία με εκείνους τους συντρόφους, συνδικαλιστές για παράδειγμα, που τύχαινε να καταλαμβάνουν νευραλγικές, υπεύθυνες, θέσεις- και γι’ αυτό πίστευαν στη διαρκή παρακολούθηση αυτών των συντρόφων και στο διαρκή έλεγχό τους από τα κάτω. Είναι από αυτήν την άποψη χαρακτηριστική η κριτική ενός αναρχοσυνδικαλιστή του Μπουενακάσα, ο οποίος επιχειρηματολογώντας υπέρ της απομάκρυνσης από την αρχισυνταξία της κεντρικής αναρχοσυνδικαλιστικής εφημερίδας, Solidaridad Obrera, του καταξιωμένου αγωνιστή Άνχελ Πεστάνια, εκπροσώπου της μετριοπαθούς αναρχοσυνδικαλιστικής πτέρυγας, ανέφερε- ανάμεσα στα άλλα- ότι ο σύντροφος είχε πέντε χρόνια να δουλέψει ως ωρολογοποιός κι επομένως είχε περιχαρακωθεί στο μηχανισμό της CNT. O ίδιος ο Πεστάνια, ως εκπρόσωπος πάντα μιας μετριοπαθούς, περισσότερο ρεφορμιστικής τάσης, είχε σε άλλη συγκυρία εξοργιστεί με εργαζόμενους που συμμετείχαν σε εργατικές επιτροπές ως έμμισθα στελέχη.

Στην ιστορία του ισπανικού αναρχισμού συναρπαστική και διδακτική ήταν η εκρηκτική συχνά συνύπαρξη αυτών των δύο οργανώσεων, της CNT και της FAI, μέχρι την τελική τους συμπόρευση το 1936. Από τη μια οι μαχητικοί αναρχικοί της FAI, οι οποίοι- δρώντας κυρίως μέσα από τα grupo de afinidad, τις ομάδες εκλεκτικής συγγένειας, με τις σφιχτοδεμένες διαπροσωπικές σχέσεις- ήταν ολόψυχα αφοσιωμένοι στην ανατροπή του καπιταλισμού και γι’ αυτό διατεθειμένοι να χρησιμοποιήσουν την άμεση δράση σε όλες τις εκφάνσεις της. Και από την άλλη μια μαζική αναρχοσυνδικαλιστική οργάνωση, η οποία- παράλληλα με τον γενικό αντιεξουσιαστικό και αντικαπιταλιστικό προσανατολισμό της- ήταν εκ των πραγμάτων αναγκασμένη να αγωνίζεται για τη βελτίωση των οικονομικών συνθηκών και εξάλλου χάρη σε αυτήν την ικανότητά της συγκέντρωνε τόσους πολλούς εργάτες. Εντέλει οι αναρχικοί στην Ισπανία-κι αυτό δείχνει τον πλούτο και το μεγαλείο του κινήματός τους-κατόρθωσαν να συνενώσουν αυτές τις διαφορετικές τάσεις, τις περισσότερο ή λιγότερο ριζοσπαστικές, τις περισσότερο ή λιγότερο διαλλακτικές, σε ένα επαναστατικό κίνημα, το οποίο -παρά τις όποιες ελλείψεις του- εξακολούθησε μέχρι το τέλος να συνιστά ένα μοναδικό κοινωνικό πείραμα απελευθέρωσης ιδεών, δυνάμεων και δυνατοτήτων, που βρίσκονταν σε λανθάνουσα κατάσταση μέσα στην ισπανική κοινωνία.

Από τις πιο όμορφες σελίδες του βιβλίου είναι εκείνες που περιγράφουν τόσο την προσωπικότητα και την περιπετειώδη ζωή του ελευθεριακού παιδαγωγού και ιδρυτή του Escuela Moderna, «Σύγχρονου Σχολείου», Φρανθίσκο Φερέρ, όσο και το δίχτυο των πενήντα σχολείων που τελικά ιδρύθηκαν στην Ισπανία, κυρίως στην Καταλονία, βασισμένα στις αρχές του Σύγχρονου Σχολείου. Στα ελευθεριακά αυτά σχολεία δεν ήταν μόνο το περιεχόμενο της διδασκαλίας που ενθάρρυνε την κριτική, ορθολογική σκέψη, αλλά και το γεγονός ότι όταν στα κρατικά σχολεία (που στα περισσότερα η διεύθυνση βρισκόταν στα χέρια κληρικών) οι «απείθαρχοι» μαθητές αναγκάζονταν να γονατίσουν σε στάση μετάνοιας και έπειτα ξυλοκοπούνταν, το Σύγχρονο σχολείο προειδοποιούσε τους δασκάλους ότι έπρεπε να «απέχουν από κάθε υλική ή ηθική τιμωρία διαφορετικά κινδύνευαν να κριθούν ακατάλληλοι για πάντα».

Μια στάση που θα ήταν τελείως αντίθετη με το πνεύμα, που οι ίδιοι οι ισπανοί αναρχικοί καλλιέργησαν, θα ήταν εκείνη της άκριτης εξιδανίκευσης του ισπανικού αναρχισμού . Όπως το θέτει εξάλλου ο Μπούκτσιν στην εισαγωγή του βιβλίου του, όπως σε όλες τις ισπανικές οργανώσεις έτσι και μέσα στις αναρχικές οργανώσεις υπήρξαν τυχοδιώκτες με ιδιοτελή κίνητρα οι οποίοι, όπως, χαρακτηριστικά αναφέρει, «πρόδωσαν τα ελευθεριακά τους ιδεώδη σε κρίσιμες στιγμές του αγώνα».

Όμως η μοναδική αξία του αναρχικού ισπανικού κινήματος βρίσκεται ακριβώς στο γεγονός ότι δεν αντιμετώπισε την υπόθεση των επαναστατικών αλλαγών αποστειρωμένα, με τους αγωνιστές να είναι πιόνια σε μια ιστορική σκακιέρα, στην οποία οι κινήσεις υπαγορεύονται από την αποκλειστική γνώση των ειδικών και από άνωθεν ντιρεκτίβες . Γι’ αυτό ο ισπανικός αναρχισμός όχι μόνο διατήρησε τη φλόγα και τον πλούτο του βιώματος, αλλά και μετέφερε το κέντρο βάρους των ανατροπών στο προσωπικό, σωματικό θα έλεγα, επίπεδο του καθενός, ακριβώς όπως είχε πάντα την τάση να μεταφέρει το κέντρο βάρους των συλλογικών αποφάσεων στη βάση της κοινωνίας, στο καθημερινό, τοπικό επίπεδο. Όπως σημειώνει ο Μπούκτσιν: « Σε αντίθεση με τα μαρξιστικά κινήματα, ο ισπανικός αναρχισμός έδινε μεγάλη σημασία στον τρόπο ζωής, στην πλήρη αναδόμηση του ατόμου σύμφωνα με τις ελευθεριακές κατευθύνσεις. Έδινε ιδιαίτερη αξία στον αυθορμητισμό, στο πάθος και στην πρωτοβουλία της βάσης….. Οι ισπανοί αναρχικοί συζητούσαν με πάθος και τις παραμικρές αλλαγές που θα έφερνε η επανάσταση στον καθημερινό τρόπο ζωής τους και πολλοί από αυτούς εφάρμοζαν όσο ήταν δυνατό αυτές τις αρχές άμεσα στην πράξη… Πολλοί τελειοποιήθηκαν στη γλώσσα εσπεράντο με την πεποίθηση ότι μετά την επανάσταση θα καταργούνταν τα εθνικά σύνορα των χωρών, οι άνθρωποι θα μιλούσαν μια κοινή γλώσσα και θα μοιράζονταν μια κοινή πολιτιστική παράδοση…. Ουδέποτε χρησιμοποιούσαν στις καθημερινές συζητήσεις τους τη λέξη «θεός», έλεγαν salud (= γεια σου) και όχι adios (=στην ευχή του θεού), απέφευγαν τις σχέσεις με τους κληρικούς και τις κρατικές αρχές, δεν νομιμοποιούσαν με το γάμο τις «ελεύθερες ενώσεις» τους, δε βάφτιζαν ούτε νομιμοποιούσαν τα παιδιά τους». Και καταλήγει ο Μπ. « Πρέπει να γνωρίζει κανείς την καθολική Ισπανία για να αντιληφθεί πόσο μεγαλεπήβολη ήταν αυτή η αυτό-επιβαλλόμενη ηθική…».

Στους καιρούς της εξαχρείωσης και του παραλογισμού που ζούμε σήμερα, δεν μπορούμε να μην κάνουμε μια σύγκριση με αυτό που εμείς εδώ στην Ελλάδα, αλλά και σε όλη την Ευρώπη, μέχρι πρότινος τουλάχιστον, βλέπαμε και ζούσαμε. Σύγκριση για να δώσουμε έδαφος στη φαντασία και στη σκέψη να απεγκλωβιστούν και να αντιπαρατεθούν κριτικά στο παρόν, κι όχι βέβαια για να μπούμε στο μάλλον γελοίο παιχνίδι της μηχανικής μεταφοράς και των εισαγόμενων θαυματουργών λύσεων.

Για μια σκιαγράφηση του που πατάμε εμείς σήμερα και που βρίσκονταν οι ισπανοί αναρχικοί τότε, θα παραθέσω πάλι ένα απόσπασμα από τον πρόλογο του Μπoύκτσιν στο βιβλίο του. Γράφει: « Ο καπιταλισμός σήμερα έχει διεισδύσει στην καθημερινή ζωή περισσότερο από ποτέ. Έχει διαρρήξει τους ισχυρούς κοινοτικούς δεσμούς… Εκείνα τα χρόνια το κεφάλαιο πολιορκούσε μια προφανώς προβιομηχανική κοινωνία, η οποία μπορούσε να του αντισταθεί με την πλούσια ποικιλία της ζωής στις γειτονιές της, στις πόλεις και στα χωριά της. Σήμερα εκείνη η προβιομηχανική κοινωνία παραχωρεί ραγδαία τη θέση της σε μια ιδιαίτερα εμπορευματοποιημένη κοινωνία της αγοράς- όχι απλά σε μια οικονομία της αγοράς- που έχει μετατρέψει ένα μεγάλο μέρος του δυτικού κόσμου σε ένα γιγαντιαίο σούπερ μάρκετ με τους υποταγμένους και μίζερους τρόπους ζωής».

Για να έρθουμε εδώ στα δικά μας, αρκετοί από εμάς γνωρίζουμε στο πετσί μας για το πώς στήθηκε το δικό μας «γιγαντιαίο σούπερ μάρκετ» με τις τραγικές συνέπειες που είχε στις συνειδήσεις, στον τρόπο ζωής και στην ίδια την ανεξάρτητη και κριτική σκέψη.

Κι όταν λέω αρκετοί από εμάς έχουμε γνωρίσει τη ληξιαρχική πράξη γέννησης αυτής της άνευ όρων και ορίων εμπορευματοποίησης στο πετσί μας, εννοώ από άποψη ηλικίας, γιατί αυτή η γενικευμένη πλέον επιδρομή του κεφαλαίου χρονικά δεν τοποθετείται μακριά- εγώ θα έλεγα ότι μπαίνει στην τελική της ευθεία μετά το 1981, με όχημα το λαϊκιστικό μόρφωμα του ΠΑΣΟΚ και του «λαϊκού καπιταλισμού» που αυτό εδραίωσε .

Γνωρίζουμε λοιπόν την τεράστια αφομοιωτική δύναμη αυτού του κυρίαρχου κρατικοκαπιταλιστικού συστήματος με τα απροκάλυπτα ληστρικά του χαρακτηριστικά και τις αποπροσανατολιστικές, αποκοιμιστικές συναινέσεις. ΄Ενα σύστημα, το οποίο μέσα από μια αχαλίνωτη εμπορευματοποίηση των πάντων και ταυτόχρονα γραφειοκρατικοποίηση πολλών όψεων της κοινωνικής ζωής, εξαγόραζε και νάρκωνε τους υπηκόους του με παραμύθια περασμένων εθνικών μεγαλείων, με εορτοδάνεια-διακοποδάνεια και άφθονο πλαστικό χρήμα, με πελατειακές σχέσεις και πάσης φύσεως εξατομικευμένα ή συντεχνιακά αλισβερίσια με την εκάστοτε Εξουσία, με μια συντηρούμενη από τα πάνω ανομία από την οποία μόνον οι ισχυροί και οι ανάλγητοι έβγαιναν και θα βγαίνουν κερδισμένοι.

Δεν μπορεί λοιπόν κανείς να μην κάνει αυτή τη σύγκριση…. και από τη μια να μην απελπιστεί συνειδητοποιώντας πόσο χαμηλά βρίσκεται η ηθική, η αξιοπρέπεια, η φαντασία, η συνείδηση και τα ανακλαστικά αντίστασης της κοινωνίας μας σήμερα (μέχρι στιγμής τουλάχιστον) και από την άλλη, διαβάζοντας τις προσπάθειες και τα εγχειρήματα αυτών των ανθρώπων στην Ισπανία, να μην συνεχίσει αθεράπευτα να ελπίζει, γιατί όπως έλεγε κι ο Σοφοκλής στην Αντιγόνη του : «πολλά τα δεινά κουδέν ανθρώπου δεινότερον πέλει». Δηλαδή «τίποτα δεν είναι πιο τρομερό, θαυμάσιο, ικανο-πραγματοποιητικό απ’ τον άνθρωπο», όπως αυτό το «ανθρώπου δεινότερον» το ερμηνεύει ο Καστοριάδης, χαρτογραφώντας τη δημοκρατική πολιτική σκέψη και στάση ως μια στάση που μαζί με τους άλλους ( στο ίσον φρονείν κι όχι στο μόνος φρονείν) αναλαμβάνει την ευθύνη των πράξεών της και δεν αναζητά έξωθεν νομιμοποιήσεις, θεούς, προφήτες και πάσης φύσεως εθνοσωτήρες.

Ικανός δηλαδή ο κάθε άνθρωπος για το υψηλότερο κι ευγενέστερο, όπως στην Ισπανία τα ηρωικά χρόνια, ικανός να αναλάβει την ευθύνη και τη τύχη της ύπαρξής του και μέσα από αυθεντικές συλλογικές και αμεσοδημοκρατικές διαδικασίες να χαράξει ο ίδιος τον κοινό δρόμο του. Και από την άλλη ικανός για την πιο χαμερπή κατρακύλα, για την πιο στυγνή υποταγή, να τρέχει να κρύβεται στην ποδιά των ισχυρών, ενός οποιουδήποτε χιτλερίσκου ή λαοφιλή «παντογνώστη» ηγέτη ή κομματόσκυλου ή στην ποδιά μιας φανταστικής υπερπροστατευτικής (αλλά φυσικά τυραννικής) μητέρας, ή ενός φανταστικού, από μηχανής θεού, πατέρα που παραλύει τη σκέψη και την πρωτοβουλία.

Δεν μπορεί κανείς να μην κάνει αυτή τη σύγκριση διαβάζοντας το βιβλίο του Μάρει Μπούκτσιν για τους Ισπανούς Αναρχικούς: τη σύγκριση ανάμεσα στα ηρωικά εκείνα χρόνια και τα χρόνια που εμείς σήμερα σερνόμαστε πίσω από σαθρές (όπως τώρα περίτρανα αποδεικνύεται) « κυρίαρχες αναπτυξιακές επιλογές», που μας τις φόρεσαν σαν ζουρλομανδύα με αντάλλαγμα μια ψευδαίσθηση συμμετοχής σε ένα βιοτικό επίπεδο που ακόμη κι όταν το είχαμε (όσοι από εμάς το είχανε) το πληρώναμε ακριβά με την ηθική, ψυχική και αισθητική υποβάθμιση της ζωής μας.

Σε αυτή τη γραμμή πλεύσης, που προανέφερα – ότι δεν πρέπει να μας ενδιαφέρει απαραίτητα ο προορισμός, το τέλος, « η Ιθάκες» , αλλά το ταξίδι, ο «πηγαιμός για την Ιθάκη»- θα ήθελα να αναφέρω ορισμένες ακόμη όψεις αυτής της μεγάλης πορείας προς τη «γη της ελευθερίας» των ισπανών αναρχοσυνδικαλιστών…..

Μια από τις αρχές των Ισπανών Αναρχικών αφορούσε την ακλόνητη πεποίθησή τους ότι τα μέσα που υιοθετούσαν, οι μέθοδοι πάλης, όχι μόνο δεν μπορούσαν να διαχωριστούν από την ελευθεριακή κοινωνία στην οποία απέβλεπαν, αλλά όφειλαν να απεικονίζουν και να ενσωματώνουν τις βασικές όψεις του comunismo libertario, τον οποίο επιζητούσαν να πραγματώσουν. Γράφει ο Μπούκτσιν: «Αν ένα κίνημα επιδίωκε να δημιουργήσει έναν κόσμο ενωμένο στη βάση της αλληλεγγύης και της αλληλοβοήθειας, όφειλε να διέπεται από τις αρχές του. Αν επιδίωκε μια αποκεντρωτική, αντιεξουσιαστική, ακρατική κοινωνία, όφειλε να είναι δομημένο πάνω σε αυτούς τους στόχους….. οι αναρχικοί τόνιζαν συνεχώς τη σημασία της εκπαίδευσης και την ανάγκη να ζουν σύμφωνα με τις αναρχικές επιταγές- με άλλα λόγια τη ανάγκη να δημιουργήσουν μια αντικοινωνία που θα εξασφάλιζε το χώρο που χρειάζονται οι άνθρωποι για να ανακαλύψουν και να δημιουργήσουν εκ νέου τον εαυτό τους. Επομένως έδιναν μεγαλύτερη σημασία στον ελεύθερο χρόνο και στην ηθική υπεροχή. Περιφρονούσαν τους σοσιαλιστές επειδή τα αιτήματά τους επικεντρώνονταν πρωταρχικά στις μισθολογικές αυξήσεις και τις υλικές βελτιώσεις. Στα μάτια των αναρχικών, η ανάγκη για μείωση των ωρών εργασίας ήταν πολύ πιο σημαντική, γιατί σύμφωνα με τον Ανσέλμο Λορένθο, τον «παππού» του ισπανικού αναρχισμού (1842-1914), οι άνθρωποι «θα έχουν τον ελεύθερο χρόνο να σκέφτονται, να μελετούν….. να ικανοποιούν τα ηθικά τους ένστικτα»

Και σε ένα άλλο απόσπασμα στο τέλος του βιβλίου, στα Συμπεράσματα, ο Μπούκτσιν εξετάζει το κατά πόσο ήταν εφικτή μια κομμουνιστική επανάσταση σε μια βιομηχανικά υπανάπτυκτη χώρα κι αναφέρει πάνω στο ίδιο θέμα τις σκέψεις του διακεκριμένου αναρχικού θεωρητικού Αμπάδ δε Σαντιγιάν, ο οποίος σε ένα έργο με τίτλο Μετά την Επανάσταση, το οποίο συζητήθηκε εκτενώς στα πλαίσια του ισπανικού αναρχικού κινήματος, έγραφε «Κάθε περίοδο στέρησης και φτώχειας παράγει βαρβαρότητα, ηθική οπισθοδρόμηση και μια άγρια μάχη όλων για το καθημερινό ψωμί…. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο στοχεύουμε να εγκαθιδρύσουμε τις καλύτερες οικονομικές συνθήκες, οι οποίες θα λειτουργήσουν ως εγγύηση ίσων και σταθερών σχέσεων ανάμεσα στους ανθρώπους. Δεν θα πάψουμε να είμαστε αναρχικοί ακόμη και με άδεια στομάχια, αλλά δεν μας αρέσει να έχουμε άδεια στομάχια». Συνεχίζοντας το συλλογισμό του Σαντιγιάν, ο Μπούκτσιν καταλήγει: « Τέλος, σε μια οικονομία αφθονίας, που θα μπορεί να καλύπτει τις προσωπικές ανάγκες με αντίτιμο ένα στοιχειώδη μόχθο, το άτομο μπορεί να αποκτήσει τον ελεύθερο χρόνο για την πνευματική του καλλιέργεια και την πλήρη συμμετοχή του στην άμεση διαχείριση της κοινωνικής ζωής » Και στη συνέχεια ο Μπούκτσιν, αφού προσυπογράφει την προειδοποίηση του Σαντιγιάν, την άνοιξη του 1936, ότι «ο κομμουνισμός θα είναι το αποτέλεσμα της αφθονίας και χωρίς αυτήν θα παραμείνει απλώς ένα ιδανικό», αναφέρεται στο διφυή, και γόνιμα αντιφατικό χαρακτήρα του αναρχικού οράματος. Γράφει: «Πίστευαν στον «ελεύθερο έρωτα» επειδή πίστευαν στην ελευθερία του ζευγαρώματος πέρα από την πολιτική ή θρησκευτική επικύρωση, αλλά απέφευγαν την ελεύθερη έκφραση της σεξουαλικότητας και τις πολυγαμικές σχέσεις. Οραματίζονταν την ευθυμία στον εργασιακό χώρο, αλλά θαύμαζαν την σκληρή εργασία και σχεδόν εξυμνούσαν τις εξαγνιστικές της ιδιότητες. Στην κοινωνία της «Αρκαδίας» δεν θα υπήρχαν «δικαιώματα χωρίς καθήκοντα και καθήκοντα χωρίς δικαιώματα»… Εντούτοις οι ισπανοί αναρχικοί άφησαν πίσω τους μια απτή πραγματικότητα που έχει ιδιαίτερη σημασία για τον κοινωνικό ριζοσπαστισμό της. Τα «ηρωικά χρόνια» του κινήματος από το 1868 μέχρι το 1936, σημαδεύτηκαν από μια συναρπαστική διαδικασία πειραματισμού σε οργανωτικές δομές, τεχνικές λήψης αποφάσεων, προσωπικές αξίες, εκπαιδευτικούς στόχους και μεθόδους πάλης».

Δύο αξιοσημείωτα για μένα συμπεράσματα:

1ο) Ο θεσμός όσο δημοκρατικός, αμεσοδημοκρατικός, κι αν είναι, όσο κι αν στη σύλληψη και στην εφαρμογή του αγγίζει το ιδεώδες, παραμένει πάντα ένα κέλυφος, μια εξωτερική μορφή, που αν οι συμμετέχοντες σε αυτόν, οι ζωντανοί, απλοί, καθημερινοί άνθρωποι, δε δραστηριοποιούνται, δε φροντίζουν, δεν αγωνίζονται να δώσουν σάρκα και οστά σε αυτό το εξωτερικό κέλυφος, ο θεσμός αργά ή γρήγορα θα εκφυλιστεί και θα αδειάσει από το όποιο απελευθερωτικό περιεχόμενό του. Ακόμη κι ο πιο τέλεια σχεδιασμένος θεσμός. Αυτό οι cenetistas φαίνεται να το γνώριζαν αρκετά καλά.

Στον πρόλογο για το βιβλίο του Σαμ Ντόλγκοφ «Αναρχικές Κολεκτίβες» (Εκδόσεις Διεθνής Βιβλιοθήκη) ο Μπούκτσιν σημειώνει « Ο όρος «ολοκληρωμένη προσωπικότητα» παρουσιάζεται συχνά στα ντοκουμέντα των Ισπανών αναρχικών και έγιναν ακούραστες προσπάθειες για την ανάπτυξη της προσωπικότητας των ατόμων, τα οποία, όχι μόνο έπρεπε να ενστερνιστούν τις αντιεξουσιαστικές αρχές, αλλά και να δοκιμάζουν να τις εφαρμόζουν στην πράξη. Κατά συνέπεια το οργανωτικό πλαίσιο του κινήματος (όπως εκφράστηκε στην «πρώτη Διεθνή», τη CNT και τη FAI) έπρεπε να είναι αποκεντρωμένο και να επιτρέπει το μεγαλύτερο βαθμό πρωτοβουλίας και λήψης αποφάσεων στη βάση και να παρέχει δομικές εγγυήσεις ενάντια στο σχηματισμό γραφειοκρατίας»

2ο) Ο δρόμος για τη ριζική κοινωνική αλλαγή δεν είναι μια ευθεία. Και δεν πρόκειται ούτε για μια μαγική στιγμή, ούτε για ένα βίαιο συμβάν που, στο όνομα μιας ερμητικής ερμηνείας της Ιστορίας, κάποιοι έρχονται να το εφαρμόσουν πάνω στην κοινωνία σαν ένα είδος ηλεκτροσόκ. Ο Μπούκτσιν και σε αυτό το βιβλίο, αλλά και σε άλλα κείμενά του για το ισπανικό αναρχικό κίνημα, υπογραμμίζει πώς οι ισπανοί αναρχικοί προσπαθούσαν να εξισορροπήσουν τις απαιτήσεις ανάμεσα σε μια αυθεντική δημοκρατία «από τα κάτω» με αποκεντρωμένες διαδικασίες λήψης αποφάσεων και την ανάγκη για συντονισμό και αποτελεσματική κοινή δράση. Όπως σημειώνει « η CNT δοκίμασε να λύσει τα προβλήματά της και στη διάρκεια ευνοϊκών περιόδων το κατάφερε. Υπήρξαν όμως και περίοδοι καταστολής, απότομες και πολλές φορές κρίσιμες στροφές των γεγονότων που την ανάγκασαν να καταργήσει τα ετήσια καθώς και τα τοπικά συνέδρια και να περιοριστεί στη λήψη αποφάσεων από ηγετικές επιτροπές ή «συνέδρια», τα οποία διέφεραν ελάχιστα από απροετοίμαστες συνδιασκέψεις. Ορισμένοι ηγέτες, σε όλα τα επίπεδα της οργάνωσης, ενεργούσαν περίπου με γραφειοκρατικό τρόπο. Η ίδια η συνδικαλιστική δομή δεν είναι απαλλαγμένη από γραφειοκρατικές παραμορφώσεις».

Όπως δείχνει το ισπανικό παράδειγμα η κοινωνική επανάσταση, η αναμόχλευση των πάντων μέχρι να βρεθεί εκείνη η νέα ισορροπία, αρμονία αν θέλετε, που θα απελευθερώνει όσο γίνεται περισσότερες συλλογικές δυνατότητες και θα ελαχιστοποιεί τον αποκλεισμό και την αδικία, αυτή η κοινωνική επανάσταση είναι μια δαιδαλώδης διαδικασία. Ένας δρόμος που περιλαμβάνει πολλά κάθετα και παράλληλα μονοπάτια, πολλούς παράδρομους βαθύτατων πολιτισμικών ανατροπών που θέτουν σε αμφιβολία και διερώτηση το κυρίαρχο φαντασιακό, δηλαδή το συνολικό τρόπο ζωής, τις κυρίαρχες αξίες και αντιλήψεις, τον ίδιο τον τρόπο πρόσληψης της πραγματικότητας από τον καθένα από εμάς.

Γι’ αυτό και στο επίκεντρο αυτής της διαδικασίας σε τελευταία ανάλυση δεν μπορεί να βρίσκεται η απροκάλυπτη ή συγκαλυμμένη επιβολή, αλλά η πειθώ. Τίποτα δεν μπορεί να είναι δεδομένο, με την έννοια του θέσφατου ή του ταμπού για το οποίο απαγορεύεται να σκεφτείς και να μιλήσεις, και τίποτα δεν μπορεί να είναι οριστικό με την έννοια ενός τεχνητού παραδείσου στη μήτρα του οποίου όλες οι αντιφάσεις και τα προβλήματα έχουν διαπαντός επιλυθεί.

Προκειμένου να παραμείνουν τα ξυπνητήρια μιας κοινωνίας που αγνοεί τις ελλοχεύουσες δυνατότητές της, προκειμένου δηλαδή να είναι αυτοί που δείχνουν ένα δρόμο, κι όχι εκείνοι που παίρνουν εργολαβία το όλο εγχείρημα, οι ισπανοί αναρχικοί προτίμησαν να αποφύγουν την καθησυχαστική λαϊκιστική ρητορική περί «της έλευσης γήινων παραδείσων»-ιδιαίτερα όταν γνώριζαν ότι αυτοί οι παράδεισοι, όπου τους έφεραν οι αυτοχρισμένοι κομματικοί γκουρού, οδήγησαν σε νέες επαχθέστερες μορφές σκλαβιάς.

 

http://kixotes.blogspot.gr/2012/04/1868-1936.html

Οι Ισπανοί Αναρχικοί, τα ηρωϊκά χρόνια (1868-1936) – Μαρεϊ Μπούκτσιν

13/11/2014

Με το βιβλίο του Οι Ισπανοί Αναρχικοί ο Μπούκτσιν αποδεικνύει ότι εκτός από μεγάλος θεωρητικός της σύγχρονης ριζοσπαστικής σκέψης ήταν και ένας οξυδερκής και γλαφυρός ιστορικός. Οι Ισπανοί Αναρχικοί είναι το σπουδαιότερο επίτομο έργο για το εργατικό κίνημα της Ισπανίας από τις απαρχές του, το 1868 –όταν ο ιταλός βουλευτής Φανέλι, οπαδός του Μπακούνιν και μέλος της «Συμμαχίας για Κοινωνική Δημοκρατία», μεταλαμπαδεύει τις ιδέες της Α΄ Διεθνούς στην Ισπανία– μέχρι το 1936, το πραξικόπημα του Φράνκο, το ξέσπασμα της Κοινωνικής Επανάστασης και τις πετυχημένες κολεκτιβοποιήσεις που ακολούθησαν.

Και αυτό, διότι η μεν αναρχική βιβλιογραφία, πέραν του ότι είναι εξαιρετικά προπαγανδιστική, δεν εξετάζει ενδελεχώς ούτε τις υπόλοιπες πλευρές του εργατικού κινήματος (π.χ. σοσιαλιστές) ούτε τις κοινωνικές συνθήκες, τα συντηρητικά πολιτικά ρεύματα, τη γεωπολιτική, την ιστορία και την οικονομία της χώρας κ.λπ. Από την άλλη, συγγραφείς όπως ο Μπρέναν και ο Χόμπσμπαουμ εμμένουν (από μαρξιστική προκατάληψη ο δεύτερος) στο «χιλιαστικό» προσανατολισμό του ισπανικού αναρχισμού ενώ κάποιοι άλλοι, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον Χιου Τόμας, δεν δείχνουν να αντιλαμβάνονται το ειδικό βάρος του αναρχισμού στην αγροτική και εργατική τάξη της Ισπανίας – χώρια ότι τα βιβλία τους βρίθουν ανακριβειών.

Ο Μπούκτσιν αντιμετωπίζει με διεπιστημονικό τρόπο το αντικείμενό του και έτσι κατορθώνει να απαντήσει σε ερωτήματα που άλλοι συγγραφείς ούτε καν αγγίζουν. Γιατί ο αναρχισμός ρίζωσε στην Ισπανία και όχι σε άλλες χώρες της Ευρώπης; Πώς κρατήθηκε ζωντανός από την εποχή της Α΄ Διεθνούς μέχρι τον Εμφύλιο Πόλεμο; Πώς μέσα στις αντιξοότητες του Εμφυλίου, οι αναρχικοί δημιούργησαν τη μοναδική ελευθεριακή Κοινωνική Επανάσταση του 20ού αιώνα;

Ταυτόχρονα όμως ο Μπούκτσιν δεν απεμπολεί την ιδιότητα του θεωρητικού. Όλο το βιβλίο διαπνέεται από μια ριζοσπαστική κριτική στο μαρξισμό που, χωρίς να μηδενίζει τη συνεισφορά του Μαρξ, δείχνει και τα όρια της μαρξιστικής θεώρησης. Οι διαφορές και οι ομοιότητες του τότε με το σήμερα, οι οποίες περιέχονται στην Εισαγωγή, στον Πρόλογο και στα Συμπεράσματα του βιβλίου, είναι, ίσως, από τις πιο οξυδερκείς και συνάμα συγκινητικές προσεγγίσεις που έγιναν ποτέ στο νόημα μιας επανάστασης γι’ αυτό και ο Χάουαρντ Ζιν έγραψε για το βιβλίο ότι «συνδέει τους ισπανούς αναρχικούς με τους δικούς μας καιρούς». Ο Μπούκτσιν επίσης εξηγεί με τη σαφήνεια και την απλότητα μεγάλου δασκάλου τις θέσεις των «κλασσικών» του αναρχισμού και πώς οι ιδέες τους επέδρασαν στις διαφορετικές περιόδους του ισπανικού αναρχισμού. Από τις φεντεραλιστικές και συνεργατικές θέσεις του Προυντόν στον αναρχικό κολεκτιβισμό και τις μυστικές Αδελφότητες του Μπακούνιν· από τον αναρχικό κομμουνισμό του Κροπότκιν και την «έμπρακτη προπαγάνδα» στις επιφυλάξεις του Μαλατέστα απέναντι στο συνδικαλισμό. Έτσι το βιβλίο μπορεί να διαβαστεί και ως μια εξαίρετη σύνοψη των διαφορετικών μορφών του αναρχισμού καθώς συνδέει τη θεωρία με την πράξη σε ένα αδιαίρετο σύνολο.

Η ελληνική έκδοση περιέχει και την Εισαγωγή του 1976 του Μάρεϊ Μπούκτσιν στην α΄ έκδοση του βιβλίου και τον Πρόλογο του συγγραφέα (του 1993) για τις εκδόσεις AK Press. Επίσης, περιέχει το κροπαρισμένο φωτογραφικό υλικό των αγγλόφωνων πρωτοτύπων ολόκληρο και σε υψηλότερη ανάλυση, επιπλέον φωτογραφίες και γκραβούρες, υποσημειώσεις των μεταφραστών και του έλληνα εκδότη και ως Επίμετρο την «Πολιτική Διαθήκη του Μάρεϊ Μπούκτσιν», κείμενο του Μάκη Κορακιανίτη, το οποίο διαβάστηκε στο Πολιτικό Μνημόσυνο του Μάρεϊ Μπούκτσιν που έγινε στην Αθήνα, στον Ελεύθερο Κοινωνικό Χώρο «Nosotros», το 2006.

Οι Ισπανοί Αναρχικοί εκδίδονται στα ελληνικά εκατό χρόνια από το Α΄ Συνέδριο της CNT και 40 ακριβώς χρόνια από την εμφάνιση των πρώτων αναρχικών στη μεταπολεμική Ελλάδα, σε μια συγκυρία που και οι δύο χώρες (Ελλάδα και Ισπανία) – και όχι μόνον αυτές – βρίσκονται σε μια πρωτοφανή κρίση αδιαίρετα οικονομική, πολιτική, κοινωνική και θεσμική. Οι δυο λαοί –σε επικοινωνία μεταξύ τους – βρίσκονται στις πλατείες και θέτουν επί τάπητος το όλο κοινωνικό ζήτημα. Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία, που τόσο την εχθρεύτηκαν οι ισπανοί αναρχικοί, δείχνει να περνάει τη μεγαλύτερη κρίση της τόσο στην Ιβηρική Χερσόνησο όσο και στην Ελλάδα. Στην πλατεία Συντάγματος της Αθήνας και στην Puerta del Sol της Μαδρίτης οι πολίτες – εργαζόμενοι, άνεργοι, φοιτητές, συνταξιούχοι, νοικοκυρές – συζητούν face-to-face (όπως ακριβώς προτάσσει ο Μάρεϊ Μπούκτσιν τόσο σ’ αυτό το βιβλίο όσο και στο υπόλοιπο έργο του) για το ποια μπορεί να είναι η πραγματική δημοκρατία και η διέξοδος από την κρίση. Ήδη η πλατεία Συντάγματος, απορρίπτοντας τα θολά νερά της «συμμετοχικής δημοκρατίας» όπου ψαρεύει ο έλληνας πρωθυπουργός, αποφάνθηκε υπέρ της άμεσης δημοκρατίας…

http://eagainst.com/articles/ispanoi-anarxikoi-bookchin/

OI ISPANOI ANARXIKOI EBCBBAABCFF ctΗ µαύρη σηµαία του αναρχισµού

του Αναστάση Βιστωνίτη 17/07/2011 ΙΣΤΟΡΙΑ

Την ιστορία, τις εκφάνσεις και τις περιπέτειες του αναρχικού κινήµατος στην Ισπανία ερευνά ο Μάρεϊ Μπούκτσιν, από τους σηµαντικότερους ριζοσπάστες διανοούµενους των ΗΠΑ, σε αυτό το φορτισµένο ιδεολογικά αλλά απόλυτα τεκµηριωµένο βιβλίο

Στα τέλη του Οκτωβρίου του 1868 έφτανε σιδηροδροµικώς στη Βερκελώνη ένας ψηλός και γενειοφόρος σαραντάχρονος Ιταλός ονόµατι Τζουζέπε Φανέλι. Ισπανικά δεν ήξερε και οι γνώσεις του για τη χώρα που επισκεπτόταν ήταν πολύ λίγες. Χρήµατα επίσης δεν είχε – ούτε και γνωριµίες. Το ταξίδι το οργάνωσε ο Μιχαήλ Μπακούνιν, ο οποίος µετά βίας είχε καταφέρει να εξασφαλίσει τα χρήµατα τα οποία απαιτούνταν για το εισιτήριο του Φανέλι. Αλλά ο τελευταίος ήταν ικανότατος και έµπειρος επαναστάτης που στην Ιταλία είχε πολεµήσει στο πλευρό του Γαριβάλδη. Ο Μπακούνιν τον είχε στείλει στην Ισπανία να στρατολογήσει µέλη για την Πρώτη ∆ιεθνή. Ο Φανέλι κατάφερε µε δυσκολία να συναντήσει τον γάλλο ανθρωπολόγο και οπαδό του Μπακούνιν Ελί Ρεκλί και να τον πείσει να του δανείσει κάποια χρήµατα, µε τα οποία πήγε στη Μαδρίτη. Εκεί δηµιούργησε µια µικρή οµάδα οπαδών, η οποία δεν υπερέβαινε τα είκοσι άτοµα. Αυτοί όµως θα έπαιζαν αποφασιστικό ρόλο στη διάδοση των αναρχικών ιδεών στην Ισπανία. Χωρίς µέσα, χωρίς χρήµατα, χωρίς να γνωρίζει ισπανικά, ο Φανέλι στους λίγους µήνες που έµεινε στην Ισπανία κατόρθωσε αυτό το οποίο δεν επέτυχαν 13 χρόνια νωρίτερα οι οπαδοί του Προυντόν: έθεσε τις βάσεις για τη δηµιουργία οργανωµένου αναρχικού κινήµατος. Το 1936, λίγο προτού ξεσπάσει ο ισπανικός εµφύλιος πόλεµος, η αναρχοσυνδικαλιστική CNT (Confederation Νacional del Trabajo – Εθνική Συνοµοσπονδία Εργασίας) αριθµούσε 1.000.000 µέλη, αριθµός απίστευτος για µια χώρα µε 24.000.000 κατοίκους.

Αφήνοντας κατά µέρος τις µικρότερες αναρχικές οργανώσεις, σηµαντικότερη από τις οποίες ήταν η FAΙ (Federacion Anarquista Iberica – Αναρχική Οµοσπονδία της Ιβηρικής), αντιλαµβανόµαστε το µέγεθος της επίδρασης των αναρχικών ιδεών στην Ισπανία, ανάλογη της οποίας δεν υπήρξε σε καµία άλλη χώρα. Ας θυµίσω ότι µέλος της FAI υπήρξε ο θρυλικός Μουαναβεντούρα Ντουρούτι (1896-1936), ο οποίος µε τα στρατεύµατά του στις 19 Νοεµβρίου έσπασε την πολιορκία της Μαδρίτης και σκοτώθηκε υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες.

Πέθαναν για την ελευθερία

Την ιστορία, τις εκφάνσεις και τις περιπέτειες του αναρχικού κινήµατος στην Ισπανία ερευνά ο Μάρεϊ Μπούκτσιν, από τους σηµαντικότερους ριζοσπάστες διανοούµενους των ΗΠΑ, σε αυτό το φορτισµένο ιδεολογικά αλλά απόλυτα τεκµηριωµένο βιβλίο που φωτίζει την περίοδο από το 1868, τη σηµαδιακή χρονιά όπου έφτασε ο Φανέλι στη Βαρκελώνη, ως το 1936 που ξέσπασε ο εµφύλιος πόλεµος. Είναι τα «ηρωικά χρόνια» που δεν έχουν επαρκώς µελετηθεί. Οπως λέει στην εισαγωγή του, θέλησε να καταλάβει τους ανθρώπους εκείνους «που αγάπησαν τόσο πολύ την ελευθερία, που προέλασαν, αγωνίστηκαν και πέθαναν κατά χιλιάδες κάτω από τα µαυροκόκκινα εµβλήµατα του αναρχοσυνδικαλισµού», αποτίοντας φόρο τιµής στον ιδεαλισµό τους, αλλά και ασκώντας την αναγκαία κριτική στις οργανώσεις τους.

Για τον σύγχρονο αναγνώστη έχει τεράστιο ενδιαφέρον το συµπέρασµα του Μπούκτσιν ότι σε αντίθεση µε τα ισχύοντα σήµερα – αλλά και µε τα όσα ίσχυαν στην Ευρώπη του 19ου αιώνα – ο αναρχισµός στην Ισπανία δεν είχε ριζώσει µόνον ανάµεσα στο προλεταριάτο, αλλά και σε µεγάλες µάζες του αγροτικού πληθυσµού. ∆εν ήταν µόνον οι βιοµηχανικοί εργάτες της Καταλωνίας, ήταν και οι αγρότες της Ανδαλουσίας, οι «σκλάβοι» των λατιφούντιων (των τσιφλικιών θα λέγαµε) που πύκνωναν τις τάξεις του. Και πριν από τη δηµιουργία της CNT, όπως άλλωστε και κατόπιν, οι εξεγέρσεις των αναρχικών σε όλη την Ισπανία διαδέχονταν η µία την άλλη συνεχώς και όλες σχεδόν καταπνίγονταν στο αίµα.

Κίνηµα χωρίς κηδεµόνες

Το αναρχικό κίνηµα στην Ιβηρική δεν το καθοδήγησαν διανοούµενοι – ο ρόλος τους, συγκριτικά µε εκείνων που στρατεύτηκαν στην κοµµουνιστική υπόθεση, ήταν σχεδόν µηδαµινός. Ο Μπούκτσιν φυσικά δεν αγιοποιεί τους αναρχικούς της Ισπανίας, δεν παραγνωρίζει ότι υπήρξαν ανάµεσά τους και οπορτουνιστές ή ακόµη και προδότες. Κατά τη γνώµη του ωστόσο σπάνια θα βρει κάποιος µορφές αντίστοιχες του Σαλβοτσέα, του Ανσέλµο Λορέντσο ή του Ντουρούτι σε άλλα επαναστατικά κινήµατα. Αυτοί και πολλοί άλλοι εκφράζουν σε επίπεδο προσώπων εκείνο το οποίο συνιστά και τον πυρήνα της ανάλυσής του: πως ό,τι πέτυχε ο ισπανικός αναρχισµός οφειλόταν στη συνδικαλιστική οργάνωσή του, στο γεγονός δηλαδή ότι οι ισπανοί αναρχικοί δεν θεωρούσαν το συνδικάτο όργανο πάλης (όπως το θεωρούσαν τα κοµµουνιστικά κόµµατα) ή διεκδικήσεων (όπως το αντιλαµβάνονται οι σηµερινοί συνδικαλιστές) αλλά πυρήνα της µελλοντικής κοινωνίας. Για αυτό υλοποίησαν την κολεκτιβοποίηση στη βιοµηχανία και στις αγροτικές περιοχές εθελοντικά και δηµοκρατικά – και όχι διά της βίας, όπως οι µπολσεβίκοι. Ανάµεσα στους αναρχικούς της Ισπανίας ήταν δηµοφιλείς τόσο ο Μπακούνιν όσο και ο Κροπότκιν. Υπήρχαν ακόµη και οπαδοί του εγωτικού αναρχισµού του Μαξ Στίρνερ. Αν κρίνει κάποιος από τα γεγονότα θα έλεγε ότι η θεωρία περί διαρκούς επανάστασης του Τρότσκι εφαρµόστηκε στην πράξη µόνον από τους ισπανούς αναρχικούς, οι οποίοι τόσο στις παραµονές του εµφυλίου πολέµου όσο και κατά τη διάρκειά του ήταν οι κατ’ εξοχήν ασυµβίβαστοι, έστω κι αν σε στιγµές οξύτητας κατέφευγαν στην τροµοκρατία. Το πείραµα, λέει ο Μπούκτσιν, ήταν συναρπαστικό. Ποτέ άλλοτε το όραµα για µια «ελευθεριακή κοινωνία βασισµένη στη συγγένεια της εργασίας» δεν βρέθηκε τόσο κοντά στην πραγµατικότητα.

Εµπνέοντας τη δεκαετία του ’60

Ο Μάρεϊ Μπούκτσιν (1921-2006), θεμελιωτής της Κοινωνικής Οικολογίας, υπήρξε εξέχουσα προσωπικότητα της αμερικανικής Αριστεράς που ενέπνευσε τους νέους της δεκαετίας του ‘60. Η επίδρασή του βέβαια δεν είχε το ίδιο μέγεθος με την αντίστοιχη του Πολ Γκούντμαν, όμως δεν είναι τυχαίο που και οι δύο θεωρούνται εκφραστές της λεγόμενης μεταπολεμικής έκφρασης του αναρχισμού η οποία βασίζεται στον κοινοτισμό, στην αντιαυταρχική εκπαίδευση και στο αίτημα για μια οικολογική κοινωνία. Στο βιβλίο του αυτό προβαίνει σε εξαίρετες παρατηρήσεις συγκρίνοντας τον ισπανικό αναρχισμό με τον αντίστοιχο της δεκαετίας του ‘60, όταν την παλιά ηθική της εργασίας των αναρχοσυνδικαλιστών την αντικατέστησε το αίτημα για «διεύρυνση της εμπειρίας». Και μολονότι σήμερα «ο καπιταλισμός έχει υπονομεύσει όχι μόνο τα τιμημένα ιδανικά του ριζοσπαστισμού αλλά ακόμη και την ίδια τη γλώσσα και τον τρόπο να τα διατυπώσουμε», το αίτημα, κατά τον Μπούκτσιν, να αποκτήσουμε πλήρη και άμεσο έλεγχο της καθημερινής μας ζωής παραμένει επίκαιρο.

http://www.tovima.gr/books-ideas/article/?aid=411381

Αναρχία και Δημοκρατία: μαζί και χώρια

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΥ Ελευθεροτυπία, Σάββατο 6 Νοεμβρίου 2010

Στην ιστορία των πολιτικών φιλοσοφικών συστημάτων μόνο ο αναρχισμός ήταν αυτός (και είναι) που προσέγγισε την έννοια δημοκρατία μέσα από τις κοινότητες, την αλληλεγγύη, την αυτονομία, την αυτοδιαχείριση.

Αρνήθηκε ή δεν μπόρεσε να δει τη θεμελιώδη αρχή της δημοκρατίας ότι η πολιτεία μπορεί να συγκροτηθεί έτσι ώστε τα μέλη της κοινωνίας να την ενσαρκώσουν και να αχθούν, επομένως, στο ύψος της πλήρους αυτονομίας και στην κατάργηση της εξουσίας.

Αντιθέτως είδε την αταξική κοινωνία μόνο στη βάση της εθελουσίας συνάντησης και συνεργασίας των ανθρώπων, όχι στην ίδια τη δομή του συστήματος. Εξ ου και η τάση μερικών μελών του κόσμου της αναρχίας να θεωρούν αυτονόητη τη μέθεξή τους με τη βία, εκτιμώντας ότι έτσι διεισδύουν στο «συμπαθητικό» σύστημα της κοινωνίας (βλ. Γ. Κοντογιώργη, «Οι νέοι, η ελευθερία και το κράτος», εκδ. «Ιανός»).

Γεγονός παραμένει ότι η πολιτική φιλοσοφία του αναρχισμού είναι η πλέον παρεξηγημένη, η πλέον συκοφαντημένη, δεξιόθεν τε και εξ ευωνύμων, η πλέον κυνηγημένη. Ισως γιατί πλησιάζει περισσότερο από όλες την αλήθεια, όλο όμως κάτι την εμποδίζει να επιβληθεί· η παιδεία μας ίσως είναι ελλιπής, ακόμη.

Πριν από έναν αιώνα, στις 30 Οκτωβρίου 1910, αντιπρόσωποι από τοπικές ομοσπονδίες ολόκληρης της Ισπανίας ίδρυσαν στη Βαρκελώνη τη θρυλική Εθνική Συνομοσπονδία Εργασίας. Διαπνεόταν από τις ιδέες του αναρχισμού, βασιζόταν στην άμεση δράση, απέρριπτε κάθε παρέμβαση πολιτικού ή θρησκευτικού χαρακτήρα. Οι συνδεδεμένες επαρχιακές και τοπικές ομοσπονδίες διοικούνταν με τη μεγαλύτερη δυνατή αυτονομία, σήμαινε δηλαδή ότι είχαν απόλυτη ελευθερία σε όλα τα επιμέρους επαγγελματικά αιτήματα.

Τα αγροτικά κινήματα απέκτησαν συνοχή· τεράστιο ρόλο σ’ αυτή την ανάπτυξη ιδεών στην πράξη έπαιξαν οι τοπικές εφημερίδες με ένθετα βιβλία γεωγραφίας, ιστορίας, επιστημών, αγρονομίας και κοινωνικού διαλόγου, που εξύψωναν το πνεύμα.

Το βιβλίο του Μάρεϊ Μπούκτσιν «Οι Ισπανοί Αναρχικοί» έρχεται στην πιο κατάλληλη στιγμή. Πέρα από τα 100 χρόνια από την ίδρυση της CNT, έρχονται στο φως τα προβλήματα που ταλανίζουν την ανθρωπότητα αιώνες τώρα και που θα μπορούσαν να βρουν μια λύση εάν η αντίδραση (δεξιά και αριστερά) άφηνε να ανθήσουν οι ιδέες και οι αξίες του αναρχοσυνδικαλιστικού κινήματος. Ακριβώς διότι βασίζονται στην αλληλεγγύη και στον σεβασμό, στην ελευθερία και στη δημοκρατία.

Αυτά που ζητάει άπασα η ανθρωπότητα σήμερα, επιτακτικά.

Αγαθά και Ηδονή

Υπάρχει κι άλλος ένας, πιο επίκαιρος παράγοντας, που με ώθησε να γράψω αυτό το βιβλίο.

Η εμφάνιση της μαύρης σημαίας του αναρχισμού στους δρόμους του Παρισιού και πολλών αμερικανικών πόλεων τη δεκαετία του 1960, τα ισχυρά αναρχικά αισθήματα της ριζοσπαστικής νεολαίας κατά τη διάρκεια αυτής της θυελλώδους δεκαετίας και το ευρύ ενδιαφέρον για την αναρχική θεωρία που υπάρχει στις μέρες μας αποτελούν εγγύηση για μια δίκαιη περιγραφή και αξιολόγηση του μεγαλύτερου οργανωμένου αναρχικού κινήματος του αιώνα μας. Χωρίς αμφιβολία υπάρχουν πολλές διαφορές μεταξύ του αναρχικού κινήματος της Ισπανίας και των αναρχικών ρευμάτων όπως εκφράστηκαν στην εξέγερση των νέων της δεκαετίας του 1960. Ο ισπανικός αναρχισμός είχε τις ρίζες του σε μια εποχή όπου κυριαρχούσε η υλική σπάνις. Τα βέλη του είχαν στόχο τη φτώχεια και την εκμετάλλευση, που είχαν υποβιβάσει εκατομμύρια Ισπανών εργατών και αγροτών σε σχεδόν ζωώδη επίπεδα. Δεν πρέπει να μας εκπλήσσει που οι Ισπανοί αναρχικοί έβλεπαν τον κόσμο μέσα από τους φακούς του πουριτανισμού. Καθώς ζούσαν σε μια κοινωνία όπου ελάχιστα πράγματα μπορούσε να απολαύσει η συντριπτική της πλειονότητα, καυτηρίαζαν την ακολασία των κυρίαρχων τάξεων ως κατάφωρα ανήθικη. Αντιδρούσαν στη χλιδή και στην αργόσχολη ζωή των πλουσίων με ένα αυστηρό ηθικό πιστεύω που έδινε έμφαση στο καθήκον όλων για εργασία και απαξιούσε τις σαρκικές απολαύσεις.

Από την άλλη πλευρά, η αναρχική νεολαία της δεκαετίας του 1960 είχε εκ διαμέτρου αντίθετες απόψεις. Καθώς μεγάλωσε σε μια εποχή εκπληκτικών ανακαλύψεων στον τομέα της τεχνολογίας και της παραγωγικότητας, αμφισβήτησε την ανάγκη του μόχθου και υπερασπίστηκε το δικαίωμα στην απόλαυση. Τα πιστεύω τους ήταν αισθησιακά και ηδονιστικά. Ανεξάρτητα από το αν είχαν συνείδηση της παράδοσής τους, το αίτημά τους για διεύρυνση της εμπειρίας θύμιζε περισσότερο τα γραπτά του Σαντ, του Λοτροεαμόν, των ντανταϊστών και των υπερρεαλιστών παρά των κλασικών αναρχικών του προηγούμενου αιώνα*.

Κλειδί, τα συνδικάτα

Γιατί ο αναρχισμός ρίζωσε στην Ισπανία και δεν ρίζωσε στη Γερμανία, στη Ρωσία ή αλλού;

Ποιες ήταν οι φεντεραλιστικές απόψεις του Προυντόν, ποιος ο αναρχικός κολεκτιβισμός που πρέσβευε ο Μπακούνιν και τι ο αναρχοκομμουνισμός του Κροπότκιν; Τι ήταν ο επαναστατικός συνδικαλισμός και τι ο αναρχοσυνδικαλισμός; Πώς όλα αυτά τα ρεύματα ιδεών συνέβαλαν ώστε να κρατηθεί ζωντανός ο αναρχισμός στην Ισπανία -παρά τα κύματα καταστολής που υπέστη- για εβδομήντα χρόνια: από την εποχή του φεντεραλιστικού κινήματος του Πι ι Μαργάλ και του μπακουνικού τμήματος της Α’ Διεθνούς μέχρι το πραξικόπημα του Φράνκο το 1936; Πώς κατάφεραν οι αναρχικοί μέσα στην αντιξοότητα του Εμφυλίου να δημιουργήσουν την πιο σημαντική Κοινωνική Επανάσταση του 20ού αιώνα και να πραγματοποιήσουν την κολεκτιβοποίηση τόσο στις αγροτικές όσο και στις βιομηχανικές περιοχές εθελοντικά και όχι εξαναγκαστικά και βίαια όπως οι μπολσεβίκοι το 1917;

Το κλειδί για τα επιτεύγματα του ισπανικού αναρχισμού βρίσκεται -όπως αποδεικνύει ο Μπούκτσιν σε αυτό το βιβλίο- στην οργάνωση που προϋπήρχε: στα συνδικάτα. Και κυρίως στην ιδιαίτερη αντίληψη που είχαν οι Ισπανοί αναρχοσυνδικαλιστές για το συνδικάτο, οι οποίοι το θεωρούσαν όχι μόνο όργανο πάλης και διεκδικήσεων, αλλά και ως το κύτταρο της μελλοντικής κοινωνίας, που από πριν θα πρέπει να την προετοιμάζει*.

* Προδημοσίευση από το βιβλίο του Μάρεϊ Μπούκτσιν «Οι Ισπανοί Αναρχικοί»

http://www.enet.gr/?i=issue.el.home&date=06/11/2010&id=220927

Murray Bookchin limghandler cltΖωές αφοσιωμένες σε ουτοπικά ιδανικά

Γιώργος Σιακαντάρης ΤΑ ΝΕΑ 08/10/2011

Μάρεϊ Μπούκτσιν: μάχες σε δύο μέτωπα για τους ισπανούς αναρχικούς

Ο αμερικανός σοσιαλιστής, θεωρητικός και συγγραφέας Μάρεϊ Μπούκτσιν (αριστερά), οι ιδέες του οποίου κινούνται στον χώρο του αναρχισμού. Ο Μπούκτσιν χαρακτηρίζεται ριζοσπάστης αντικεφαλαιοκράτης και φανατικός συνήγορος της διοικητικής αποκέντρωσης της κοινωνίας. Η ιδέα του ελευθεριακού κοινοτισμού έχει ασκήσει επιρροή στο οικολογικό κίνημα και στις αντικεφαλαιοκρατικές ομάδες δράσης. Πέθανε το 2006, σε ηλικία 85 ετών

Αμερικανός αναρχικός, αλλά και θεμελιωτής της ριζοσπαστικής οικολογικής σκέψης, ο Μάρεϊ Μπούκτσιν πραγματεύεται την ιστορία των ισπανών αναρχικών από το 1868 μέχρι το 1936 – έτος έναρξης του ισπανικού εμφυλίου πολέμου. Ομως το βιβλίο του δεν είναι μια απλή εξιστόρηση της διαμόρφωσης του ισπανικού αναρχισμού• είναι μια ιστορία κοινωνικών αγώνων όπου περιπλέκονται ευγενή ιδανικά με απονενοημένες πράξεις, ενέργειες υψηλής αυταπάρνησης με πράξεις πολιτικής εκδίκησης, οργανωμένες πράξεις στο πλαίσιο ενός παράλογου αυθορμητισμού.

Είναι απίστευτα συγκινητικές και συγκλονιστικές εκείνες οι σελίδες στο βιβλίο του Μπούκτσιν στις οποίες αντιδιαστέλλει τα οράματα και τις πράξεις των αναρχικών με αυτά των κομμουνιστών. Οταν οι αναρχικοί προχωρούν «σε ανοικτές συζητήσεις για οποιοδήποτε θέμα, κατάργηση του χρήματος, ορθολογική διανομή τροφίμων και ειδών ρουχισμού» (σελ. 452), οι κομμουνιστές εγκαθίδρυαν «μια άκρως εξουσιαστική επιτροπή πολέμου», η οποία επεδίωκε να ελέγχει και την παραμικρή κίνηση στην κοινωνία.

Στο βιβλίο περιγράφεται η ιστορική κίνηση ίδρυσης των πρώτων αναρχικών συνδικάτων, κυρίως στην Ανδαλουσία και στην Καταλωνία, αλλά και στη Νότια και Κεντρική Ισπανία. Εντυπωσιάζει η μεγάλη επιρροή του αναρχικού κινήματος στους φτωχούς και ακτήμονες αγρότες. Η ίδρυση της Ισπανικής Περιφερειακής Ομοσπονδίας το 1870 αποτελεί την αφετηρία της μεγάλης επιρροής των αναρχικών στο συνδικαλιστικό κίνημα. Το αναρχικό συνδικαλιστικό κίνημα ωριμάζει μέσα σ’ ένα κλίμα όπου απορρίπτεται ο ρεφορμισμός των αποκλειστικά οικονομικών διεκδικήσεων, αλλά και οι κομμουνιστικές και σοσιαλιστικές πολιτικές κινήσεις για κατάληψη της εξουσίας. Στον βαθμό που δεν θέλει καμία εξουσία, ούτε καν τη δική του, το πρώιμο ισπανικό αναρχικό κίνημα θα παραμείνει λοιπόν ένα κίνημα το οποίο μέχρι τον ισπανικό εμφύλιο δεν θα πάψει να θεωρεί ως κύριο εχθρό του την κάθε εξουσιαστική οργάνωση. Κατά τη δεκαετία του 1880 γίνεται μια στροφή προς την υποστήριξη τοπικών εξεγέρσεων, και τη δεκαετία του 1890 οι ατομικές τρομοκρατικές ενέργειες παίρνουν το πάνω χέρι στο κίνημα.

Η είσοδος στον 20ό αιώνα βρίσκει τους αναρχικούς να συνδυάζουν όλες τις προηγούμενες δράσεις τους. Το 1909 καταστέλλεται μια μεγάλη εξέγερση στη Βαρκελώνη, η οποία θα οδηγήσει σε εξελίξεις το επόμενο έτος. Το 1910 ιδρύθηκε η Εθνική Συνομοσπονδία Εργασίας ως μια αναρχοσυνδικαλιστική ένωση, η περίφημη CNT, η οποία διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο. Το 1920 ιδρύεται η Ιβηρική Αναρχική Ομοσπονδία (FAI) ως ένωση των ισπανών αναρχικών. Ξεκινά η περίοδος ωρίμασης του ισπανικού αναρχικού κινήματος και τίθενται τα ζητήματα της αντιμετώπισης της σκληρής αντίδρασης της Εκκλησίας και της μοναρχίας στα αιτήματα κυρίως των ισπανών αγροτών για αναδιανομή της γης, αλλά και των εργατών των πόλεων και της υπαίθρου για καλύτερες συνθήκες ζωής. Η CNT και η FAI καταδεικνύουν πλέον την αναγκαιότητα συμμαχιών, τη συμμετοχή τους σε πολιτικές εξεγέρσεις με στόχο την εξουσία, τη διεκδίκηση οικονομικών και πολιτικών αιτημάτων. Τότε παρατηρούνται οι πρώτες συγκρούσεις μεταξύ μετριοπαθών και ριζοσπαστών στους κόλπους των ισπανών αναρχικών για το ζήτημα της αποχής ή μη από τις εκλογές. Ολα αυτά προετοίμασαν το έδαφος για τη μετεξέλιξη των ισπανών αναρχικών σε πολιτικό κίνημα. Το 1936 συμμαχούν με τη δημοκρατική κυβέρνηση και βρίσκονται στη συνέχεια αντίπαλοι του φρανκικού φασισμού, αλλά και του σταλινικού κομμουνισμού. Μια ζωή αγώνες, όχι όμως για ένα αδειανό πουκάμισο, αλλά για μια ζωή γεμάτη με υψηλά (αν και, κατά τη προσωπική μου γνώμη, επικίνδυνα και ουτοπικά) ιδανικά. Αυτό όμως το αναρχικό κίνημα ποτέ δεν φλερτάρισε με τον ολοκληρωτισμό. Ακόμη και όταν προσέφευγε σε απεγνωσμένες και αποτρόπαιες τρομοκρατικές ενέργειες, δεν τις δικαιολογούσε στο όνομα της απόκτησης της εξουσίας, αλλά μόνο στο όνομα της άρνησής της.

Αναρχισμός και φιλελευθερισμός

Ως κοινωνική θεωρία, ο αναρχισμός απεχθάνεται κάθε μορφής εξουσία. Ωστόσο, αυτός ο κατά βάση ορθός ορισμός από μόνος του περιορίζει την αναρχική ιδεολογία. Γιατί ο αναρχισμός – αν και ο συγγραφέας δεν υποστηρίζει αυτή τη θέση – βρίσκεται σε εγγύτητα με τον φιλελευθερισμό. Είναι και οι δύο θεωρίες που αναδεικνύουν σε υπέρτατη αρχή το ελεύθερο από εμπράγματες, υπερφυσικές και μεταφυσικές εξαρτήσεις άτομο. Η διαφορά του αναρχισμού από τον φιλελευθερισμό έγκειται στο ότι ο πρώτος, αντίθετα με τον δεύτερο, θέλει το ελεύθερο άτομο να μην ενδιαφέρεται για τα εγωιστικά του συμφέροντα (Ανταμ Σμιθ), αλλά να θυσιάζεται για το κοινωνικό σύνολο. Η αφετηρία όμως και των δύο θεωριών έγκειται στην προτεραιότητα του ατόμου έναντι της κυριαρχίας της κοινής γνώμης (Μπακούνιν – Μιλ) ή της πλειοψηφίας (Κροπότκιν – Τοκβίλ).

Επίσης, αναρχισμός και φιλελευθερισμός δεν πιστεύουν σε καμία κοινωνική νομοτέλεια, η οποία κάποια στιγμή θα τους δικαιώσει, έστω και μετά τον θάνατο. Και οι δύο θεωρίες απεχθάνονται τα χιλιαστικά οράματα των κομμουνιστών και των χριστιανών. Δεν είναι τυχαίο πως οι βαθύτεροι άθεοι και «αντιορθόδοξοι κομμουνιστές» συγκαταλέγονται ανάμεσα στους αναρχικούς και στους φιλελεύθερους. Στους ιστορικούς ταξικούς αγώνες οι κομμουνιστές, ακόμα και όταν θυσιάζονταν, πίστευαν πως στο βάθος το χρώμα της Ιστορίας που είναι πάντα κόκκινο, θα δικαιώσει τη θυσία τους. Ο γαλατικός πετεινός (σύμφωνα με τον αλληγορικό τρόπο που χρησιμοποιεί ο Μαρξ για το προλεταριάτο) προαναγγέλλει τη νίκη και την κυριαρχία του κομμουνιστικού κινήματος. Ο αναρχικός αγωνιστής «πεθαίνει στην Καταλωνία» ξέροντας πως με τον θάνατό του πεθαίνει και το όραμά του. Δεν είναι τυχαίο πως η κραυγή των φρανκιστών «ζήτω ο θάνατος» προκαλούσε τον αποτροπιασμό τόσο στους φιλελεύθερους στοχαστές Ουναμούνο και Ορτέγκα ι Γκάσετ, όσο και στους ήρωες του αναρχικού κινήματος Ντουρούτι και Ασκάζο.

Ενα τρίτο σημείο συμφωνίας είναι η πίστη τους πως η ζωή μπορεί να επιλύει καλύτερα τα προβλήματα όταν τα κατεβάζει σε όσο το δυνατόν πιο τοπικό επίπεδο, μακριά από τις κεντρικές και μεγάλες εξουσίες.

http://www.tanea.gr/news/culture/books/article/4663436/?iid=2

Αναζητώντας τις απαρχές της ισπανικής επανάστασης

Στρατής Αρτεμισιώτης Δρόμος της Αριστεράς 26.09.2011

Μάρεϊ Μπούκτσιν, Οι Ισπανοί αναρχικοί. Τα ηρωικά χρόνια 1868-1936. Μετάφραση: Ροζίνα Μπέρκνερ – Γιάννης Καστανάρας, Βιβλιοπέλαγος, 2011, σελ. 588

«Ο άνδρας δεν κάπνιζε, δεν έπινε και δεν επισκεπτόταν τα πορνεία, αλλά ζούσε μια συγκρατημένη, υποδειγματική ζωή. […] Στην Ισπανία των τελευταίων χρόνων του 19ου αιώνα οι αναρχικοί των χωριών υπήρξαν οι μοναδικές επιστημονικές και εκσυγχρονιστικές φωνές που διαμόρφωσαν τον πυρήνα όλων των συζητήσεων γύρω από τη θρησκεία, την πολιτική, την επιστήμη, την ηθική και την εκπαίδευση».

Διαβάζοντας κανείς την περιγραφή αυτήν των Ισπανών αναρχικών από την πένα του σύγχρονου αναρχικού στοχαστή Murray Bookchin (1921-2006) και συγκρίνοντάς την με την εικόνα εκείνων που, στη χώρα μας τουλάχιστον, επικαλούνται ως επίγονοι την ιστορία του αναρχικού κινήματος, μάλλον θα αδυνατούσε να ανιχνεύσει το παραμικρό κοινό στοιχείο… Επ’ αυτού, το γεγονός ότι από τους δύο «ιστορικούς» αναρχικού προσανατολισμού εκδοτικούς οίκους ο μεν (Διεθνής Βιβλιοθήκη) έχει αναστείλει τη δραστηριότητά του, ο δε (Ελεύθερος Τύπος) λειτουργεί με πολύ χαμηλούς ρυθμούς είναι ενδεικτικό τού ότι η πλειονότητα των σήμερα αποκαλούμενων αναρχικών έχει μάλλον διαρρήξει τις σχέσεις της με τον προβληματισμό γύρω από «την επιστήμη, την ηθική και την εκπαίδευση»…

Υπ’ αυτήν την έννοια χρωστούμε χάριτες στο Βιβλιοπέλαγος και τον εκδότη Μιχ. Πρωτοψάλτη που, στο πλαίσιο της παρουσίασης του έργου και της σκέψης του Μ. Μπούκτσιν (ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την κοινωνική οικολογία και τα ριζοσπαστικά της προτάγματα), κάνει προσιτή στο ελληνικό κοινό την ογκώδη αυτή μελέτη του για τις καταβολές και την πορεία του ισπανικού αναρχικού και αναρχοσυνδικαλιστικού κινήματος, από τις απαρχές του, στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, μέχρι την κοινωνική επανάσταση του 1936.

Ανακαλύπτοντας εκ νέου μια «θαυμαστή ιστορική εμπειρία», για την οποία ομολογεί ότι τον επηρέασε πολύ πιο βαθιά από οποιαδήποτε άλλη σύγκρουση, αλλά και επιδιώκοντας μια αντιπαραβολή των ηθικών ποιοτήτων των αναρχικών της Ιβηρικής με τα «ηδονιστικά πιστεύω» της αναρχικής νεολαίας της δεκαετίας του ’60, ο Μπούκτσιν επιχειρεί μια αναστοχαστική επιστροφή στις «πηγές». Η έρευνά του, που διήρκεσε μία σχεδόν δεκαετία, δημοσιεύτηκε το 1976, εποχή που η σχετική βιβλιογραφία ήταν αρκετά φτωχή (όπως φαίνεται και στο λεπτομερές βιβλιογραφικό δοκίμιο που παραθέτει). Επρόκειτο, μάλιστα, να αποτελέσει το πρώτο μέρος ενός διπτύχου, το οποίο θα έφτανε την αφήγηση μέχρι το 1939, πλην όμως ο συγγραφέας σκόνταψε στη σιωπή των μαρτυριών και την «αποθάρρυνσή» του από πολλά εξόριστα στελέχη της CNT-FAI (δύο σύντομα δοκίμιά του για την ισπανική επανάσταση δημοσιεύτηκαν στο To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936, San Francisco, AK Press, 1994).

Έτσι, η ιστορική αφήγηση του Μπούκτσιν περιορίζεται στην περίοδο που ξεκινά με την επίσκεψη του Ιταλού οπαδού του Μπακούνιν Τζουζέπε Φανέλι το 1868 και την ίδρυση των αρχικών πυρήνων της Α’ Διεθνούς στη Μαδρίτη και τη Βαρκελώνη, μέχρι την ίδρυση της αναρχοσυνδικαλιστικής CNT το 1911 και, αργότερα, της αναρχικής ομοσπονδίας FAI, αλλά και το φρανκικό πραξικόπημα του 1936, διατρέχοντας όλες τις εργατικές και αγροτικές εξεγέρσεις που συγκλόνισαν την Ισπανία μέσα σε αυτήν την εβδομηκονταετία…

Σε αντίθεση με την αφόρητα προπαγανδιστική αναρχική βιβλιογραφία, ο Μπούκτσιν, χωρίς ποτέ να παραστήσει τον ουδέτερο ακαδημαϊκό μελετητή (αντιθέτως, συχνά εκφράζει το θαυμασμό του για την ηθική ακεραιότητα και το θάρρος των ανθρώπων που εξετάζει), γράφει ως στρατευμένος στοχαστής που δεν χάνει στιγμή τη νηφαλιότητα και το κριτικό του πνεύμα. Μέσα από τις σελίδες της μελέτης του, μολονότι επικεντρώνεται στο αναρχικό κίνημα, εξετάζεται η πολιτική ιστορία της Ισπανίας και παρουσιάζονται συγκριτικά οι άλλες τάσεις του εργατικού κινήματος, κυρίως οι σοσιαλιστές της UGT.

Παράλληλα, αναδεικνύει την επιρροή των αναρχικών ιδεών στον αγροτικό χώρο, κυρίως της Ανδαλουσίας, από τον οποίο προήλθε μια τάση του αναρχικού κινήματος περισσότερο εξεγερσιακή, «μεσογειακή» θα μπορούσαμε να πούμε, που θεοποιούσε την άμεση δράση και την τρομοκρατία (που ο μεταφραστής εδώ αποδίδει ως «τερορισμό»).

Είναι εκείνη η «δυσοίωνη κραυγή του νότου» που προφητικά προειδοποιούσε: «Η εκδίκηση θα είναι τρομερή!». Και ήταν!

Στρατής Αρτεμισιώτης

 

http://www.e-dromos.gr/αναζητώντας-τις-απαρχές-της-ισπανική/

 

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *