ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΠΑΙΩΑΝΝΟΥ – Η ΓΕΝΕΣΗ ΤΟΥ ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΣΜΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΥΠΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

PAPAIOANOU genesi e1510332059487 sm

ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΠΑΙΩΑΝΝΟΥ – Η ΓΕΝΕΣΗ ΤΟΥ ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΣΜΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΥΠΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

Εκδότης: ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

Σειρά: ΘΕΩΡΙΑ 14

Χρονολογία Έκδοσης: Οκτώβριος 2017

Αριθμός σελίδων: 460

Διαστάσεις: 24×17

Επιμέλεια: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑΣ, ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΥ

ISBN13: 9789604270118

Παρουσίαση

Εκατό χρόνια μετά τη σημαντικότερη επανάσταση του 20ού αιώνα, μοιάζει σα να έχουν περάσει ολόκληροι αιώνες. Και όμως, αυτή, σημάδεψε ανεξίτηλα τη σύγχρονη ιστορία και οι συνέπειές της θα συνεχίσουν να γίνονται αισθητές για πολλές δεκαετίες – τουλάχιστον. Παραμένει δε, πάντα, υψίστης σημασίας η προσπάθεια να φωτιστεί το πώς και γιατί μια επανάσταση, που σάλπιζε την πιο ριζική απελευθέρωση, μεταβλήθηκε σε ολοκληρωτισμό και δικτατορία πάνω στους ίδιους τους εργαζόμενους.

Η Γένεση του Ολοκληρωτισμού, του Κώστα Παπαϊωάννου, που εκδόθηκε για πρώτη φορά στην Αθήνα, το 1959, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα και πληρέστερα έργα της παγκόσμιας βιβλιογραφίας. Το έργο εξετάζει τόσο το ιστορικό υπόβαθρο του ολοκληρωτισμού, -την τσαρική Ρωσία- όσο και το ταξικό του περιεχόμενο, τον μετασχηματισμό της επαναστατικής ιντελιγκέντσιας και του κόμματος, σε συνθήκες οικονομικής υπανάπτυξης, σε μια νέα άρχουσα τάξη, ολοκληρωτικού χαρακτήρα. Τέλος επισημαίνει τα κενά της μαρξιστικής θεωρίας, που με τον οικονομισμό της αρνείται να κατανοήσει τον ρόλο του κράτους και των διαχειριστικών τάξεων.

Αποτελεί – κυριολεκτικά – τίτλο τιμής για τη νεοελληνική σκέψη, το ότι, αυτή, με το έργο του Παπαϊωάννου, πρωτοπόρησε, σε παγκόσμια κλίμακα, στην ανάλυση του σοβιετικού καθεστώτος, έστω και εάν ο συγγραφέας αγνοήθηκε, στην ίδια του τη χώρα, επί πολλά χρόνια· ενώ στην ίδια κατεύθυνση θα κινηθεί και το έργο του Κορνήλιου Καστοριάδη.

Η παρούσα έκδοση είναι η τέταρτη που πραγματοποιείται, και στην πραγματικότητα αφορά ένα κυριολεκτικά νέο βιβλίο, μεγαλύτερο κατά εκατόν πενήντα σελίδες από το αρχικό. Περιλαμβάνει αναλυτική βιβλιογραφία και ευρετήριο που δεν υπήρχαν στις προηγούμενες εκδόσεις, μια εκτενή εισαγωγή του Γιώργου Καραμπελιά, και, υπό μορφήν επιμέτρου, μια «συνέχεια» του βιβλίου του Κ. Παπαϊωάννου. Μια συνέχεια που αναφέρεται στις εξελίξεις που ακολούθησαν στη Σοβιετική Ένωση μέχρι την κατάρρευση του καθεστώτος -και στην Κίνα με την πολιτιστική Επανάσταση-, καθώς και στην επίδραση της Οκτωβριανής Επανάστασης και του σταλινισμού πάνω στο ελληνικό εργατικό κίνημα, στη διαμόρφωση του ΚΚΕ και στην Ελλάδα στο σύνολό της.

(Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Περιεχόμενα

Προλογικό Σημείωμα

Κώστας Παπαϊωάννου Η ΓΕΝΕΣΗ ΤΟΥ ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΣΜΟΥ

Εισαγωγή

Η προοπτική του Μαρξ

Η προκαπιταλιστική περιφέρεια

Η στάση του Μαρξ απέναντι στις προκαπιταλιστικές χώρες

Ι. Το σταμάτημα της καπιταλιστικής εξάπλωσης

Ο «μηχανισμός των εξωτερικών επενδύσεων»

Εξάρθρωση της διεθνούς διαίρεσης της εργασίας

  1. Ο χαρακτήρας της επανάστασης στις προκαπιταλιστικές χώρες

«Ναρόντνικοι και μενσεβίκοι»

Ο Λένιν

Λένιν και Τρότσκι

Ο Τρότσκι

Ερωτήματα σχετικά με την θεωρία της διαρκούς επανάστασης

III. Η επαναστατική σημασία του εθνικισμού

Από τον Χέγκελ στον Μαρξ

Ο Μαρξ και ο αστικός κοσμοπολιτισμός

Δημοκρατία και εθνικισμός

Δημοκρατία και πόλεμος

Εθνική, καθεστωτική και επαναστατική κρίση

Η εποχή των εθνικοτήτων: εποχή των μαζών

Ο Μαρξ υπερτιμά τη σημασία των ταξικών ανταγωνισμών

  1. Ο ιμπεριαλισμός και η βιομηχανοποίηση των καθυστερημένων χωρών

Ο ιμπεριαλισμός του 19ου αιώνα

Η κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη και το κράτος

Ο «κολμπερτισμός» στην αρχαϊκή φάση του καπιταλισμού

Ιδιωτικός καπιταλισμός ή κρατικοποίηση της οικονομίας

  1. Οι παράγοντες της καθεστωτικής κρίσης στις προκαπιταλιστικές κοινωνίες

Η επιτακτικότητα της βιομηχανοποίησης

Η στενότητα των κεφαλαίων

Οι επιπτώσεις του ολοκληρωτικού πολέμου

  1. Η θεωρία του ολοκληρωτικού κόμματος

Ο Μαρξ και το εργατικό κόμμα

Η λενινιστική αντίληψη του κόμματος

Η γραφειοκρατικοποίηση της μαζικής οργάνωσης

Η λενινιστική αντίληψη της προλεταριακής πειθαρχίας

Καποραλισμός και μονολιθισμός

Το ολοκληρωτικό κόμμα και η διαρκής επανάσταση

VII. Οι κοινωνικές δυνάμεις: Απολυταρχία, αστική τάξη και ιντελιγκέντσια

Σαθρότητα της κοινωνικής ισορροπίας

Η «αυτονομία» του κράτους και ο «ιστορικός υλισμός»

Ο Μαρξ και η ανεξαρτησία του κράτους

Βυζαντινο-μογγολική γενεαλογία του μοσκοβιτικού κράτους

Η ρωσική κοινωνία: δημιούργημα του κράτους

Πολιτική δουλεία της άρχουσας τάξης

Η αστική τάξη: ένα θνησιγενές Tiers-Etat

Φυσιογνωμία της ιντελιγκέντσιας

Οι ένοπλοι προφήτες

Καπιταλισμός, προλεταριάτο, σοσιαλισμός στις παραμονές του 1914

Η λενινιστική ιδέα του πρωτοποριακού κόμματος

VIII. Από τον Λένιν στον Στάλιν

Η επανάσταση: δημιούργημα του πολέμου

Από τον Φεβρουάριο στον Οκτώβριο 1917

Αστική και προλεταριακή επανάσταση

Το ιδεώδες της προλεταριακής δημοκρατίας

Η κριτική της «τυπικής» δημοκρατίας

Από την κριτική της γραφειοκρατίας στη θεωρία της δημοκρατίας

Η δικτατορία του προλεταριάτου: ολοκληρωμένη δημοκρατία

Ο Λένιν: από τον «επιστημονικό σοσιαλισμό» στην ουτοπία

Οι ανησυχίες του Λένιν

  1. Το ολοκληρωτικό κράτος και η διαρκής επανάσταση

Η «αστικοδημοκρατική» φάση της διαρκούς επανάστασης

Τα σοβιέτ και η «προλεταριακή δημοκρατία»

Οι 130.000 μεγαλογαιοκτήμονες και οι 240.000 μπολσεβίκοι

Α’ Η προλεταριακή φάση της διαρκούς επανάστασης

Η οικονομική εξάρθρωση: 1918-1921

Ο Λένιν και η εργατική διαχείριση: 1918

Ο Λένιν: από την ουτοπία στον κρατικό καπιταλισμό

Ο Τρότσκι: πιο σταλινικός από τον Στάλιν

Η συζήτηση για τον ρόλο των συνδικάτων

Η δικτατορία του κόμματος πάνω στο προλεταριάτο […]

Β’ Από το μονολιθικό κόμμα στο ολοκληρωτικό κράτος

Γ’ Η δυαδική οικονομία. Γραφειοκρατία και προλεταριοποίηση

Χ. Η ολοκληρωτική επικράτηση της γραφειοκρατίας

Α’ Η προλεταριοποίηση του αγροτικού πληθυσμού

Β’ Η γραφειοκρατία και το προλεταριάτο

Επίλογος: Η ολοκληρωτική εξουσία

Γιώργος Καραμπελιάς Η ΟΚΤΩΒΡΙΑΝΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ Η ΕΛΛΑΔΑ

Επίμετρο Ι: Η γραφειοκρατία ως μεταβατικό καθεστώς

Οι διανοούμενοι ως μη-τάξη

Κρατικός καπιταλισμός ή «γραφειοκρατία»

Η απόπειρα μιας αντιγραφειοκρατικής επανάστασης

Επίμετρο II: Η Ελλάδα

Επανάστασης τύχες…

Άγγελος ή διάβολος;

Η Μικρασιατική Καταστροφή, η Οκτωβριανή Επανάσταση, ο Στάλιν

Ο «Μακεδονισμός»

Η προκατάληψη έρχεται από μακριά

Το εθνικο-δημοκρατικό και πατριωτικό ιντερλούδιο και οι επιστολές Ζαχαριάδη

Το δράμα του ελληνικού σοσιαλιστικού κινήματος

Η κυπριακή «παράκαμψη» του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος

Χάθηκε «ο εχθρός του βασιλείου»;

Υ.Γ. Οι Ευρωπαϊκές επαναστάσεις και η Ελλάδα

PAPAIOANOU genesi e1510332059487 sm

Μια διεισδυτική μελέτη για τη σημαντικότερη επανάσταση του 20ού αιώνα

Εκατό χρόνια μετά τη σημαντικότερη επανάσταση του 20ού αιώνα μοιάζει κυριολεκτικά σαν να έχουν περάσει ολόκληροι αιώνες. Και όμως, πρόκειται για ένα γεγονός που σημάδεψε καθοριστικά τη σύγχρονη Ιστορία και οι συνέπειές της θα συνεχίσουν να γίνονται αισθητές για πολλές δεκαετίες – τουλάχιστον.

Η «Γένεση του ολοκληρωτισμού» του Κώστα Παπαϊωάννου, όπως σημειώνουν οι Εναλλακτικές Εκδόσεις, από τις οποίες κυκλοφορεί το βιβλίο, «συνιστά ένα από τα σημαντικότερα έργα που έχουν γραφτεί για τη ρωσική επανάσταση και τον γραφειοκρατικό εκφυλισμό της· την εποχή δε που ολοκληρώθηκε, το 1958-59, αποτελούσε την πιο ολοκληρωμένη και σφαιρική μελέτη στην παγκόσμια βιβλιογραφία».

«Ο Παπαϊωάννου, χρησιμοποιώντας έναν εκπληκτικό πλούτο πληροφοριών και αποδεικτικού υλικού, επεκτείνει τον προβληματισμό του από την οικονομία μέχρι τη φιλοσοφία και εντοπίζει με διεισδυτικότητα τα βασικά χαρακτηριστικά της μετεξέλιξης της ρωσικής εργατικής επανάστασης σε δικτατορία πάνω στην ίδια την εργατική τάξη. Δεν έχουμε να κάνουμε με μια εργασία που έχει απλά ιστορική αξία αλλά για ένα έργο κλασικό, με την πλήρη έννοια του όρου, δηλαδή ένα έργο που εξακολουθεί να είναι ερμηνευτικά επαρκές και σήμερα, σχεδόν 60 χρόνια από την πρώτη του έκδοση, και εκατό χρόνια μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση».

Ο Γιώργος Καραμπελιάς, που επιμελήθηκε την έκδοση, συνέγραψε μια εκτενή εισαγωγή και, υπό μορφήν επιμέτρου, δύο ακόμα κείμενα: μια συνοπτική «συνέχεια» του βιβλίου του Κ. Παπαϊωάννου που αναφέρεται τόσο στις εξελίξεις που ακολούθησαν στη Σοβιετική Ένωση όσο και στις τύχες της μόνης – αποτυχημένης – απόπειρας αντιγραφειοκρατικής επανάστασης που πραγματοποιήθηκε στην Κίνα με την Πολιτιστική Επανάσταση. Το δεύτερο επίμετρο ασχολείται εκτενέστερα με την μετέπειτα επίδραση της Οκτωβριανής Επανάστασης και του σταλινισμού πάνω στο ελληνικό εργατικό κίνημα, στη διαμόρφωση του ΚΚΕ και τις συνέπειές του για την Ελλάδα στο σύνολό της.

Η εξέγερση της Κρονστάνδης

Χαρακτηριστικό του βιβλίου είναι το κεφάλαιο για την εξέγερση της Κρονστάνδης τον χειμώνα του 1920-21, ο οποίος ήταν ιδιαίτερα σκληρός στην Πετρούπολη, παρ’ ότι ο πληθυσμός της είχε τότε ελαττωθεί κατά τα δύο τρίτα, αλλά και τα αιτήματα που προέβαλαν οι απεργοί μαζί με τους ναύτες της Κρονστάνδης:

«Ανάμεσα στις 23 και τις 28 Φεβρουαρίου, ένα κύμα απεργιών ξέσπασε στα κυριότερα εργοστάσια της Πετρούπολης. Τα αιτήματα των απεργών ήταν κυρίως οικονομικά: ζητούσαν, ανάμεσα στ’ άλλα, την αποκατάσταση της ελεύθερης αγοράς, την αποκατάσταση της ελεύθερης κυκλοφορίας σε μια ζώνη 50 χλμ. γύρω από την πόλη, την κατάργηση των αστυνομικών περιορισμών που επέβαλε η κυβέρνηση για να εμποδίσει την κυκλοφορία των αγαθών ανάμεσα στην ύπαιθρο και την πόλη.

Δίπλα όμως σ’ αυτά τα καθαρά οικονομικά συνθήματα, πολλές απεργιακές επιτροπές διατύπωσαν και ορισμένες διεκδικήσεις καθαρά πολιτικού περιεχομένου απαιτώντας την αποκατάσταση της ελευθεροτυπίας, την απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων κ.λπ.

Εις απάντηση, η κυβέρνηση έσπευσε να κηρύξει την κατάσταση πολιορκίας στην Πετρούπολη: απαγόρευσε την κυκλοφορία στους δρόμους μετά τις 11 τη νύχτα και κάθε δημόσια συγκέντρωση μη εγκεκριμένη από τις αρχές, συνέλαβε τους πιο δραστήριους από τους απεργούς και έβαλε σε επιφυλακή τις ένοπλες δυνάμεις.

Τότε ακριβώς έγινε κάτι που κανείς δεν το περίμενε: οι ναύτες της Κρονστάνδης, τα πληρώματα του στόλου της Βαλτικής, που ήταν ως τα τότε οι πιο φανατικοί υποστηρικτές των μπολσεβίκων και που είχαν παίξει έναν αποφασιστικό ρόλο στην επανάσταση, από την προπαρασκευή του πραξικοπήματος μέχρι το τέλος του εμφυλίου πολέμου, ήρθαν σε επαφή με τους απεργούς της Πετρούπολης και ψήφισαν, στις 28 Φεβρουαρίου 1921, μια απόφαση που τα κυριότερά της σημεία είναι τα εξής:

  1. Δεδομένου ότι τα σημερινά σοβιέτ δεν εκφράζουν τη θέληση των εργατών και των αγροτών, θα πρέπει να γίνουν αμέσως νέες εκλογές στα σοβιέτ με μυστική ψηφοφορία και ύστερα από μια ελεύθερη προεκλογική προπαγάνδα.
  2. Να αναγνωριστεί η ελευθερία του λόγου και της έκφρασης στους εργάτες και τους αγρότες, τους αναρχικούς και τα αριστερά σοσιαλιστικά κόμματα.
  3. Να αναγνωριστεί το δικαίωμα της ελεύθερης συνάθροισης και η αυτονομία των εργατικών συνδικάτων και των αγροτικών οργανώσεων.
  4. Να απελευθερωθούν όλοι οι σοσιαλιστές πολιτικοί κρατούμενοι.
  5. Να αναθεωρηθούν όλοι οι φάκελοι των κρατουμένων στις φυλακές και τα στρατόπεδα συγκέντρωσης.
  6. Να καταργηθούν όλοι οι θεσμοί της πολιτικής καθοδήγησης γιατί κανένα κόμμα δεν μπορεί να έχει το προνόμιο να παίρνει χρήματα από το κράτος για να προπαγανδίζει τις ιδέες του, και ν’ αντικατασταθούν από ελεύθερα οργανωμένους εκπολιτιστικούς ομίλους.
  7. Να εξισωθούν οι μισθοί όλων των εργαζομένων εκτός από αυτούς που κάνουν μια ανθυγιεινή και επικίνδυνη εργασία.
  8. Να δοθεί στους αγρότες το δικαίωμα της πλήρους κυριότητας πάνω στα κτήματά τους όπως και το δικαίωμα να έχουν δικά τους ποίμνια, υπό τον όρο να μη χρησιμοποιούν μισθωτούς εργάτες.
  9. Να επιτραπεί η ελεύθερη βιοτεχνική παραγωγή που δεν χρησιμοποιεί τη μισθωτή εργασία». (Από το Ποντίκι)

http://ardin-rixi.gr/archives/206041

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *